Geschiedenis

SP in 1972

 

Oprichting

Dát de SP op zondag 22 oktober 1972 wordt opgericht is eigenlijk niet heel bijzonder. Het is immers de tijd dat er heel veel politieke partijen worden geformeerd. Vooral aan de linkerkant van het politieke spectrum is het een drukke bedoening. Vooral jonge mensen openen de aanval op de heilige huisjes van de naoorlogse periode.

Bij de vers opgerichte SP blijft het niet bij praten over idealen alleen. Dromen over een betere wereld is mooi, maar het oplossen van concrete problemen is effectiever. Onder het motto ‘niet lullen maar poetsen,’ zet de SP acties op tegen de uitbuiting van werknemers,  milieuvervuiling en vele andere misstanden. Huurders – die hoge huren betalen voor slechte huizen – kunnen rekenen op de SP. In Oss, Nijmegen en andere plaatsen in Nederland groeit de SP als kool. Kees Slager schreef onder andere over deze periode het boek Het geheim van Oss.

Naast het actievoeren speelde vanaf het allereerste begin ook scholing een belangrijke rol voor het kader van de SP. Wie de wereld wil veranderen, moet wel weten hoe hij in elkaar steekt en werkt, werd het leidende gezegde. 

1972

Eerste verkiezingen
SP-leden van het eerste uur

1974

De vijf eerste raadszetels

De meeste SP’ers vinden begin jaren zeventig de gemeenteraad maar saai. Kletscolleges worden de raden genoemd omdat er voor de échte noden van de bevolking weinig aandacht lijkt te zijn. Toch wordt onder druk van de groeiende SP-achterban besloten om mee te doen aan de verkiezingen in tien gemeenten. Je moet daar zijn waar de beslissingen worden genomen, is daarbij het doorslaggevende argument. De activiteiten en inzet van de SP worden beloond. De eerste vijf zetels zijn binnen, drie in de gemeenteraad van Oss en twee in de gemeenteraad van Nijmegen.

1975

Ons Medisch Centrum
Ons Medisch Centrum

Idealen in de praktijk: Ons Medisch Centrum

Om niet alleen te vertellen hoe het anders kan, maar om het ook te laten zien, wordt in 1975 de Stichting Ons Medisch Centrum opgericht. Een eigen huisartsenpraktijk, eerst in Oss en Nijmegen, later ook in Zoetermeer. De huisartsen van Ons Medisch Centrum zijn in loondienst. Onder het motto ‘Voorkomen is beter’ gaan de artsen actief aan de gang met preventie. Gezondheidsproblemen die door de artsen worden vastgesteld, en die hun oorzaak vinden in slechte arbeidsomstandigheden, komen in de fabrieken en op de bouwplaatsen op het bordje van directies te liggen. Zo wordt de SP een bijzondere partij: sterk en succesvol aan de basis, maar dan nog zonder een landelijke uitstraling en betekenis. Alles gebeurt lokaal. Overal wordt een helpende hand geboden: aan buurtbewoners, huurders, consumenten, werknemers.

1979

Slepersstaking Rotterdam

De overheid stuurt de ME, de vakbonden nemen afstand, maar de SP steunt in 1979 de stakende slepers in de Rotterdamse haven. Door geld in te zamelen en uit te delen, en door voedselpakketten uit te delen geeft de SP concreet inhoud aan solidariteit, en helpt ze de stakers door hun meer dan zes wekende durende staking. 

1986

Campagne

'Onder de mensen'

De partij heeft zich ten doel gesteld ‘onder de mensen’ te werken. Dat lukt: bij gemeenteraadsverkiezingen laten de mensen die met de SP te maken krijgen, hun waardering blijken. In 1986 telt de SP zo'n 40 raadsleden, maar bij parlementsverkiezingen lukt het niet om in de Tweede Kamer te komen.

1987

SP congres

Een landelijke partij

In 1987 komt het landelijke partijcongres voor het eerst sinds 10 jaar weer bijeen. De ‘federatie van afdelingen’ wordt, met horten en stoten, omgevormd tot een landelijke partij, die vanaf nu langzaamaan eigen standpunten gaat ontwikkelen over belangrijke kwesties en hard haar best doet een nationaal imago te krijgen. De strijd tegen de eerste Golfoorlog en de verslechteringen in de WAO spelen daarbij een belangrijke rol.

1991

Handvest 2000
Het SP-congres stelt het programma 'Handvest 2000' op

‘Een maatschappij voor mensen’

Het SP-congres zet in 1991 de ramen open. De ideologische ballast, die de partij in haar ontwikkeling hindert, wordt afgeworpen. Het primaat van de marxistisch-leninistische theorie wordt ingeruild voor het primaat van de praktijk en een concrete analyse van de concrete situatie. Er wordt een ‘minimumprogramma voor een socialistisch Nederland’ vastgesteld. Handvest 2000 heet het, met als ondertitel ‘een maatschappij voor mensen’. Het partijcongres stelt de doorbraak naar de Tweede Kamer als voorlopige strategisch hoofddoel.

1993

Stem tegen, stem SP

Tomaten

Om de parlementaire doorbraak daadwerkelijk te bewerkstelligen zet de partijleiding in 1993 de meest gedurfde stap in haar bestaan. In plaats van de kiezer voor te houden dat het met de SP aan de macht allemaal veel beter wordt, kiest de partij voor de positie van de oppositiepartij. ‘Stem tegen, stem SP’ wordt de provocerende slagzin. Symbool van de nieuwe aanpak wordt de tomaat. Boordevol gezonde vitaminen maar ook een geducht protestwapen tegen slecht politiek toneel.

1994

In de Tweede Kamer
Jan Marijnissen en Remi Poppe in de Tweede Kamer

Nationale doorbraak

De nieuwe aanpak slaat aan. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart 1994 groeit de partij van 70 naar 126 raadszetels. En op 3 mei 1994 worden Jan Marijnissen en Remi Poppe gekozen als de eerste Tweede Kamerleden van de partij. Het aantal leden neemt in sneltreinvaart toe. In vier jaar tijd groeien we naar meer dan 25.000 leden. Dat maakt de partij in ledental de vierde partij van het land.

reminieuw

Rookworst voor de koningin

Daags na de verkiezingen wordt Jan Marijnissen verwacht bij koningin Beatrix, als onderdeel van haar consultatieronde in verband met het aanwijzen van de informateur. Marijnissen komt niet met lege handen.  ‘Ik had drie rookworsten bij me. Op ludieke wijze wilde ik daarmee mijn mening over de ‘eenheidsworst’ van de vier grote partijen kracht bijzetten. Mari-Anne, mijn vrouw, had de worsten gekocht bij de Hema (daar hebben ze immers nog steeds de beste rookworsten, zoals ik uit eigen ervaring als worstenmaker bij Zwanenberg in Oss kon getuigen) en ze had er een mooi cellofaantje omheen gedaan met een rode strik.”

Jan Marijnissen op bezoek bij koningin
Jan Marijnissen op bezoek bij koningin

1995

Jan de Wit in senaat
Jan de Wit wordt de eerste senator voor de SP

1996

Tegenstemmen - Jan Marijnissen

Tegenstemmen

Het boek Tegenstemmen, een rood antwoord op paars  van Jan Marijnissen verschijnt. Daarin verwoordt hij de moderne kijk van de SP op politiek en samenleving. ‘Tegenstemmen’ is een heldere kritiek op het oprukkende neoliberalisme, de teloorgang van de sociaal-democratie en de gevolgen van het ieder-voor-zich-denken voor de samenleving.

1997

Effe dimmen

De binnenkomst van de SP in de Kamer is niet onopgemerkt gebleven, al ondervindt de partij de nodige tegenwerking, ook van het voorzitterschap. Nadat Marijnissen in een Kamerdebat al drie uur heeft gezwegen, vindt hij het tijd voor een interruptie. Voorzitter Weisglas heeft echter haast, het debat dreigt uit te lopen. Het afkappen van Marijnissen door Weisglas leidt tot een woordenwisseling die Marijnissen bij een groot deel van Nederland beroemd maakt. In zijn boek Effe dimmen doet Marijnissen verslag van zijn eerste jaren aan het  Binnenhof.

Effe dimmen

1998

Groter worden

De verkiezingen van 1998 leveren een vijfkoppige Kamerfractie op. Het aantal raads- en deelraadszetels is dan inmiddels ruim boven de 200 gekomen. Ook het aantal raadsfracties is flink toegenomen. De partij levert in enkele Brabantse plaatsen de eerste wethouders (in Oss, sinds 1996). 

1999

Europa in

In juni 1999 verwerven we de eerste zetel in het Europees Parlement. Vanaf dat moment is de SP op alle parlementaire niveaus vertegenwoordigd.

Congres 1999
Heel de Mens
Heel de Mens, het nieuwe beginselprogramma van de SP

Heel de mens

Op het congres van 18 december stelt de partij een nieuw beginselprogramma vast, waarin de kernvisie van de SP op de samenleving geformuleerd wordt en dat de alternatieven van de partij op hoofdlijnen aangeeft. ‘Heel de mens’ maakt duidelijk waar de SP voor staat en welke drie begrippen centraal staan. Menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit zijn ook vandaag nog de morele uitgangspunten van de SP.

2002

Stem voor
Stem voor, stem SP

Stem voor

Het partijcongres dat bijeenkomt op 19 januari 2002 stelt het verkiezingsprogramma ‘Eerste weg links’ vast. Na het ‘stem tegen’ van 1994 en 1998 kiest de SP nu voor ‘stem voor’. De SP wil extra duidelijk maken dat ze niet alleen kritiek heeft maar ook prima alternatieven heeft om problemen mee te lijf te gaan. 

De verkiezingen van dit jaar worden de meest turbulente verkiezingen uit de Nederlandse geschiedenis: allereerst door de moord op Pim Fortuyn, en vervolgens door de uitslag. De PvdA en de VVD verliezen dramatisch, de LPF  wordt de grootste nieuwkomer en de SP groeit van vijf naar negen zetels.

2003

Oprichting ROOD, jong in de SP
Oprichting ROOD, jong in de SP

ROOD, jong in de SP opgericht

Op het congres van 1999 besluit de SP tot het oprichten van een eigen jongerenafdeling. In 2003 is het zover en wordt ROOD een zelfstandige vereniging.  

2004

Demonstratie op het Museumplein

De maat is vol

Op 2 oktober 2004 staat de SP samen met de vakbonden aan de basis van de grootste vakbondsdemonstratie aller tijden. Het Museumplein in Amsterdam is volgelopen, straten zijn geblokkeerd en treinen met nóg meer demonstranten staan stil op het spoor. 400.000 mensen demonstreren tegen de kabinetsplannen voor VUT, WAO en prepensioen. Maar het is bovenal een demonstratie van verontwaardiging over het algehele kabinetsbeleid van CDA, VVD en D66.

Stuur de Hollandse waakhond naar Brussel 

Met een originele spot en posters voert de SP in 2004 campagne voor de verkiezingen van het Europees Parlement. Met succes, er wordt een winst van één naar twee zetels geboekt.

waakhond

2005

Weet waar je ja tegen zegt

Een overwinning op de gevestigde orde

Een mijlpaal voor de SP wordt bereikt als Nederland op 1 juni 2005 massaal Néé zegt tegen de voorgestelde Europese Grondwet. Na een intensieve campagne vol dreigement van de voorstanders van de Europese Grondwet rekent Nederland af met de gevestigde partijen die zonder instemming van de bevolking werken aan een Europese Superstaat. Maar liefst twee op de drie mensen wijst het voorstel af. ‘Een overwinning op de gevestigde orde’, zegt Harry van Bommel, de voorman van de SP-campagne, over de uitslag bij het referendum. 

2006

Nieuwe huisstijl voor de SP

SP in een nieuwe jas

In juni 2006 valt het tweede kabinet-Balkenende (CDA, VVD, D66). Gehuld in een nieuwe huisstijl en gewapend met een nieuw programma ‘Een beter Nederland, voor hetzelfde geld’ maakt de SP zich op voor de verkiezingen van 22 november.

Jan Marijnissen interviewt Thomas Widdershoven over SP-huisstijl

Socialen passeren de liberalen

Het geluid van de SP slaat aan en de verkiezingen resulteren in een overweldigende zege. De partij verdrievoudigt bijna haar zeteltal in de Tweede Kamer tot 25 en is daarmee in één klap de derde partij van het land. ‘Het is de dag waarop de socialen de liberalen zijn gepasseerd’, zegt Marijnissen in zijn toespraak tot een uitzinnige zaal in Amsterdam. ‘Vanaf dat moment zijn we definitief een grote politieke partij in Nederland geworden’, zegt Emile Roemer terugkijkend op dit succes.

Het CDA van Jan Peter Balkenende blijkt niet bereid de koers te verleggen. Hij wil niet in een regering met een linkse meerderheid van PvdA én SP. De PvdA heeft programmatisch minder moeite met de CDA-eisen en is daarmee bereid de SP in te ruilen voor de ChristenUnie. Het resultaat is het kabinet Balkenende IV.

Verkiezingsavond 2006
Verkiezingsavond 2006

2007

Topscore in de provincies

Een week voor de Provinciale Statenverkiezingen in maart presenteert het nieuwe kabinet zijn regeerprogramma. De SP krijgt opnieuw massaal het vertrouwen van de kiezers en verdrievoudigt van 4 naar 12 zetels in de Eerste Kamer. 

2008

Agnes Kant leidt SP-fractie

Na vijftien jaar de partij in de Tweede Kamer te hebben geleid, stopt op 17 juni 2008 Jan Marijnissen als fractievoorzitter. Agnes Kant neemt het stokje over en leidt de oppositie tegen het kabinet Balkenende IV. De partij strijdt onder haar leiding voor het behoud van de AOW-leeftijd, tegen de verkoop van de publieke energiebedrijven en – met groot succes – tegen de marktwerking in de thuiszorg.

SP-spot wint Gouden Loeki

Eind 2008 wint de SP met een spotje over de thuiszorg de Gouden Loeki. In de spot – gemaakt samen met ontwerpbureau Thonik – kleedt een bejaarde dame zich uit voor de camera. Het is een statement tegen het grote aantal verschillende thuiszorgmedewerkers waar cliënten van de thuiszorg dagelijks door geholpen worden. ‘Ik kan me net zo goed voor heel Nederland uitkleden’, zegt Mieke aan het slot van het filmpje. De spot heeft grote impact in de samenleving en leidt uiteindelijk tot steun voor de drie initiatiefwetten van Agnes Kant die tot doel hebben de marktwerking in de thuiszorg te beteugelen. 

Thuiszorgspotje Mieke

2010

Afscheid van Agnes

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2010 lukt het niet om het succes van de vorige verkiezingen vast te houden. Er moet een behoorlijk aantal zetels worden ingeleverd en het ledenaantal loopt wat terug. Agnes Kant besluit een dag na de verkiezingen, in het belang van de partij, af te treden als fractievoorzitter.

Emile Roemer nieuwe fractievoorzitter

Emile Roemer neemt na het vertrek van Agnes Kant de leiding over de fractie op zich. Drie maanden voor de Tweede Kamerverkiezingen is Roemer voor de buitenwacht nog de grote onbekende. Met zijn optredens in verschillende televisiedebatten verrast Roemer vriend en vijand. Het lukt de SP om de in de peilingen voorspelde verliezen te beperken. Bij de verkiezingen op 9 juni levert de SP weliswaar tien zetels in, maar lijkt het een verlies ‘met een gouden randje.’

2010snoeischaar

2012

Tussen pieken en peilen
Tussen pieken en peilen

Tussen pieken en peilen

In de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van september stijgt de SP in de peilingen tot grote hoogte. Het vertrouwen in en het potentieel van de partij blijkt groot. De verkiezingsavond wordt voor de SP ‘een hele rare avond’, aldus Roemer in zijn toespraak tot de zaal. In plaats van de gehoopte grote winst, blijft de SP steken op 15 zetels. Consolidatie tussen grote verliezen van anderen en de tweestrijd tussen PvdA en VVD, maar toch een flinke teleurstelling. Over deze campagne maakt documentairemaker Coen Verbraak de film ‘Tussen pieken en peilen’.  

2014

Uitslagenavond gemeenteraadsverkiezingen 2014
Uitslagenavond gemeenteraadsverkiezingen 2014

Verdubbeling in raad, verdrievoudiging in bestuur

Bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart boekt de SP de grootste overwinning op lokaal niveau aller tijden. In 118 gemeenten behaalt de partij bijna twee keer zoveel raadszetels. Dat heeft gevolgen voor het aantal wethouders: in drie keer zoveel gemeenten levert de SP wethouders en voor het eerst komt de SP aan de macht in twee van de vier grote steden, Amsterdam en Utrecht.