Patiënten hebben vanzelfsprekend het recht om zelf te beslissen of zij wel of geen behandeling willen ondergaan of opgenomen willen worden. Dit 'recht op zelfbeschikking' mag er echter niet toe leiden dat mensen die hulp nodig hebben, maar die dit – bijvoorbeeld door een psychische stoornis – niet inzien, aan hun lot worden overlaten.
De BOPZ lijkt hiervoor in de praktijk niet goed te werken, waardoor mensen te lang verstoken kunnen blijven van noodzakelijke zorg. Hierdoor zwerven mensen met een psychiatrische klacht op straat of vereenzamen in hun eigen woning. In de afgelopen periode is de roep om meer mogelijkheden voor gedwongen opname en/of behandeling harder geworden. De veranderingen gaan echter veel te langzaam. De SP wil een zogenaamde behandelwet, waarbij mensen een recht van behandelen krijgen en niet gedwongen opname, maar gedwongen behandeling centraal staat.