Stop met zoektocht naar megabezuinigingen onderwijs

Het kabinet heeft twee werkgroepen ingesteld die komend voorjaar voorstellen moeten doen voor enorme bezuinigingen op onderwijs. De werkgroep hoger onderwijs en de werkgroep 'productiviteit onderwijs'. Deze laatste werkgroep moet op zoek naar 4 miljard euro die wordt weggehaald bij basis- en voortgezet onderwijs. "Dat kan ertoe leiden dat één op de vijf leraren wordt ontslagen en dat klassen 20 procent groter worden. Het onderwijs wordt uitgehold”, aldus Van Dijk die stelt dat de Nederlandse leraren nu al het hoogste aantal uren voor de grootste klassen werken. “De opdracht is een belediging voor leraren die zich elke dag inzetten voor goed onderwijs.”

De werkgroep hoger onderwijs moet ruim 1 miljard weghalen bij het onderwijs voor studenten. Dat kan volgens van Dijk drie dingen betekenen. "De studiefinanciering wordt afgeschaft, het collegegeld wordt verhoogd of het hoger onderwijs wordt uitgekleed. Alle opties zijn funest voor de kenniseconomie. Invoering van een leenstelsel maakt dat één op de drie jongeren afziet van een hogere opleiding. Dat druist in tegen alle beloftes over toegankelijkheid."

Het SP-Kamerlid vindt het verder verbazingwekkend dat cultuur en media wel van de werkgroepen worden uitgesloten, maar onderwijs niet. Hij wil dan ook dat de werkgroepen die zich op onderwijs richten, per direct worden opgeheven. Bezuinigingen kunnen beter ergens anders gevonden worden, zoals bij de hypotheekrenteaftrek of defensie.

Lees hieronder de inbreng van Jasper van Dijk bij de behandeling van de onderwijsbegroting over het jaar 2010.

Voorzitter,
“Helaas wordt het mij erg moeilijk gemaakt als leraar, omdat ik het idee heb dat niet de kinderen belangrijk zijn, maar de rapportages en de toetsen. Ook de vele zogenaamde vernieuwingen kosten mij de kop. Ik moet zoveel. En eigenlijk wil ik gewoon lekker werken met mijn leerlingen in de groep.”

Dat zegt één van de leraren in ons onderzoek onder ruim 3300 leraren. De resultaten staan in het rapport De leraar aan het woord, ook te vinden op sp.nl. Het onderzoek legt de kloof bloot tussen de werkvloer op school en de werkelijkheid in Den Haag. Eén conclusie luidt dat 60% van de leraren niet de gewenste kwaliteit onderwijs kan geven. Leraren hebben plezier in het lesgeven, maar er is veel onvrede over de omstandigheden op school. Dan gaat het met name om de grote klassen, de hoge werkdruk en de bureaucratie.

Het kabinet heeft gereageerd met een brief. Dank daarvoor. In het kort zegt de minister dat hij al veel doet. Het zou ook gek zijn als dit niet zo was. Het is wel de vraag of hij het goede doet.

Bijvoorbeeld het punt over klassenverkleining.
U zegt dat daar veel aan is gedaan, maar u zegt er niet bij dat dit gepaard ging met de integratie van zorgleerlingen. Iets minder leerlingen, die meer verschillen vertonen, maakt het werk per saldo zwaarder. Het punt is dat klassenverkleining een grote wens is van veel leraren. Ook uit onderzoek blijkt dat klassenverkleining werkt. In een groep van 15 leerlingen presteert een leerling beter dan in een klas van 22 of meer. Ik vraag u om dit punt als doelstelling van het kabinet op te nemen.

Werkdruk
Ander groot punt is de werkdruk. U maakt hiervan een soort denkbeeldig verschijnsel. U zegt dat de werkdruk vooral als hoog wordt ervaren. Als leraren meer vrijheid zouden krijgen, zich meer baas over hun werk zouden voelen, dan zou de werkdruk vanzelf minder worden. Daar zit iets in, maar het is ook een truc om de feitelijke werkdruk te bagatelliseren. Ook op dat punt raad ik u aan vooral met leraren te spreken en ons onderzoek serieus te nemen. Een klas van 30 verschillende leerlingen is nu eenmaal zwaar. Dat is geen verbeelding, dat is de realiteit.

Nu doet het kabinet ook een aantal goede dingen. Laten we dat vooral niet onbenoemd laten. Er wordt ingezet op rekenen en taal. Zwakke scholen worden eerder aangepakt. Er is extra geld voor leraren en er komt een fusietoets.

Bezuinigingen
Er wordt dus geïnvesteerd in onderwijs, maar er wordt ook bezuinigd.
In 2010 maar liefst 140 miljoen. Wat gaat er gebeuren?

De OV-Kaart voor MBO-ers vervalt. Dat is een slechte zaak. Vorig jaar leek er nog iets te komen, maar helaas bleek het valse hoop te zijn. Ik daag de coalitie uit om dit punt alsnog op te pakken.

Vanaf 2011 zien we dat de studiefinanciering wordt bevroren. Studenten mogen opdraaien voor de crisis. Ik blijf de vraag stellen: waarom wel korten op studenten, maar niet op het koningshuis? Hopelijk krijg ik deze keer wel antwoord, want ik heb het nu drie keer gevraagd.

Op Educatie wordt maar liefst 35 miljoen bezuinigd. Bovenop een eerdere bezuiniging van 50 miljoen, wordt het budget met maar liefst met 44% gekort. Dat is bijna de helft en daarmee een kaalslag op deze voorziening voor de laaggeletterden. Het is goed dat de marktwerking wordt uitgesteld, maar ik vraag mij wel af wat er van deze belangrijke sector overblijft.

Dan is er een forse bezuiniging op het basisonderwijs van maar liefst 90 miljoen. De PO-raad protesteert hiertegen en dreigt met grotere klassen. U zegt dat dit niet de bedoeling is. Maar dat kunt u niet garanderen, want de scholen bepalen zelf waar zij op bezuinigen. Zelfs als er wel op management wordt bezuinigd, kan dit gevolgen hebben in de klas. Er valt immers ondersteuning weg, dat door het onderwijspersoneel moet worden opgevangen. Dus geeft u nu toe dat u gewoon koud bezuinigt op het basisonderwijs.

Kijken we naar de begroting, dan zien we dat vanaf 2011 sprake is van een korting van maar liefst 427 miljoen euro, oplopend tot 465 miljoen in 2014. Dat is dus een bezuiniging van bijna 500 miljoen euro op onderwijs. Hoe rijmt u dit met de mooie woorden over onderwijs?

Werkgroepen
Maar het kan allemaal nog veel erger worden. Het kabinet heeft twee werkgroepen ingesteld, die op zoek gaan naar 20% besparingen op onderwijs. De werkgroep HO moet op zoek naar ruim 1 miljard. De werkgroep productiviteit onderwijs: moet op zoek naar 4 miljard euro.

Werkgroep HO
20 procent weghalen bij hoger onderwijs kan drie dingen betekenen: Er komt een leenstelsel, het collegegeld wordt verhoogd of het HO wordt uitgekleed. Meerdere partijen zijn gecharmeerd van een leenstelsel, ik vind dat bijzonder onverstandig. Invoering van een leenstelsel komt neer op een ernstige aantasting van de toegankelijkheid. Ik sluit me dan ook aan bij de LSVb als die zegt: ho even.

Werkgroep Onderwijs
Bij de Werkgroep Onderwijs gaat het om basisonderwijs, VO en MBO die het met 4 miljard minder moeten doen. Dit is ronduit van de zotte, het komt neer op een wurgcontract. Wat bedoelt de regering eigenlijk met het productiever maken van het onderwijs? Dat klassen 20% groter moeten worden? Dat leraren 20% productiever moeten worden? U weet dat Nederlandse leraren de meeste uren maken voor de grootste klassen. Het is dan een grove belediging om te zeggen dat ze nog 20% harder moeten werken.

Motie Hamer
Tegenover de werkgroepen staat de motie Hamer. Mooie intentieverklaring: de ambitie om tot de top 5 van de wereld te horen. Uitvoering zal zeker investeringen vergen. Maar wat moeten we dan nog met die werkgroepen?

Het is het één of het ander. Of u zegt dat we gaan investeren en u stopt met die werkgroepen, of u gaat door met die werkgroepen en dan is die motie een lege huls.

Voor de SP geldt: Houd onderwijs buiten deze belachelijke opdracht. Stop met die werkgroepen. Laat die mensen hun tijd beter besteden. Sluit het onderwijs uit van bezuinigingen, net zoals geldt voor media en cultuur. Doet u dat niet, dan bent u inderdaad de minister van feest.

Oppotten van geld door scholen
Als het gaat om extra geld voor onderwijs, is er ook nog wel wat te vinden bij de scholen zelf. Deze potten namelijk geld op, en hebben nu een eigen vermogen van meer dan 10 miljard euro. Daarvan kan een fors deel naar het klaslokaal, mogelijk 2 miljard euro. Kortom, stel een maximum aan het oppotten en zorg dat het overtollig budget in de klas terechtkomt.

Er zit wel een addertje onder het gras. De commissie Don adviseert namelijk dat het schoolmanagement versterkt moet worden, zodat er meer financiële deskundigheid komt. Maar daar wil de regering nu net 90 miljoen op bezuinigen. Tegelijk neemt de regering wel de aanbevelingen van de commissie Don over. Hoe zit het nu? Wilt u dat scholen hiermee aan de slag gaan of gaat u door met bezuinigen? U zult moeten kiezen. En ik zeg: zie af van die botte bezuiniging.

Beter is natuurlijk dat u helemaal stopt met die lumpsumfinanciering. Dan wordt de overheid verantwoordelijk voor het budget en hoeven scholen helemaal niets meer op te potten.

Wat u ook kunt doen is een waarborgfonds oprichten. Dan kan het overtollig budget van rijke scholen gebruikt worden voor scholen met minder middelen. Graag een reactie.

Leraren
De kwaliteit van de leraar bepaalt de kwaliteit van het onderwijs. Helaas staan er steeds meer onbevoegde leraren voor de klas. Een kwart van de lessen wordt door onbevoegden gegeven. Als we de Nota werken in het onderwijs bekijken, is het nog ernstiger.

In VO geeft 62% van de docenten alle lessen bevoegd.
38% van de docenten geeft dus wel eens onbevoegd les
In MBO geeft 60% les in vak van opleiding
40% van leraren geeft dus les in vakken waarin hij niet bevoegd is.
Bovendien wordt 10% van de lessen door ondersteunend personeel gegeven, zoals onderwijsassistenten.

In VO en MBO wordt dus door 40% van de docenten lessen gegeven waarin zij niet volledig bevoegd zijn. Dat dit één keertje gebeurt, is begrijpelijk. Maar hier is sprake van een structurele ontwikkeling. Het is meer regel dan uitzondering. U heeft er nu een website voor geopend, maar dat maakt geen eind aan het probleem. Daarom doe ik twee voorstellen om het beleid te verbeteren. Om te voorkomen dat leraren jarenlang onbevoegd voor de klas staan, moet zo iemand binnen twee jaar zijn diploma halen. Bent u het eens dat we hier beter op moeten toezien?

Ten tweede een voorstel voor aanscherping van de Wet BIO. Want daardoor hoeven scholen geen ontheffing meer aan te vragen bij de inspectie als zij een onbevoegde leraar voor de klas willen zetten. Ik stel voor om deze regeling te schrappen zodat ontheffing wel weer nodig is. Bent u het eens dat scholen niet zomaar een onbevoegde leraar voor de klas mogen zetten? Dan kunt u dat hiermee verbeteren. Graag een reactie op deze voorstellen. (p6 nota werken)

En stop svp met de educatieve minor als een nieuwe bevoegdheid, want dat is de zoveelste concessie aan het lerarentekort.

Een andere oplossing voor het lerarentekort is dat managers voor de klas worden gezet. Alle bestuurders en managers in het onderwijs zouden minstens één dagdeel per week voor de klas moeten staan. Uiteraard met een bevoegdheid. Dat helpt niet alleen tegen het lerarentekort, maar ook tegen de kloof die er nu bestaat tussen leraar en management.

Dan nog een vraag over intimidatie van leraren. Het komt maar al te vaak voor dat leraren de mond wordt gesnoerd door de directie. In het VO is er inmiddels een klokkenluidersregeling, maar wordt deze ook gebruikt? Is deze bekend onder leraren? Wat zijn de resultaten?

Over de klokkenluidersregeling in het MBO gaat de regering mij in dit debat informeren, zoals zij vorige week heeft beloofd.

Zorgleerlingen
De stass heeft een geheel nieuw plan voor zorgleerlingen opgesteld. Het is de vraag hoe het uitpakt. De afschaffing van het rugzakje kan een verbetering zijn. Wij hebben altijd gezegd: doe dat geld naar de scholen en voorkom die bureaucratie. Maar het geld gaat nu naar de samenwerkingsverbanden, niet naar de scholen. Het blijft dus maar de vraag of het geld in de klas terecht komt. Het gaat om 2 miljard euro. Bovendien blijft uw insteek dat het budget niet mag groeien. U kijkt dus eerst naar het geld en dan naar het kind. Wij zijn het daar niet mee eens. Indien nodig, moet een kind altijd naar het speciaal onderwijs kunnen gaan. In die zin is het idee Weer samen naar School niet goed voor veel kinderen en leraren geweest. Lees ons onderzoek en lees de inspectie.

Beroepsonderwijs en CGO
Op het gebied van schooluitval gebeurt er veel. Het rapport van de WRR en Winsemius is opgepakt waardoor meer werk wordt gemaakt van plusscholen voor overbelaste jongeren. Structuur en verbondenheid zijn de toverwoorden. De aanpak van schooluitval verdient alle aandacht.

Nog een vraag over de grensproblematiek. Er zijn Nederlandse jongeren die in Nederland naar school gaan, maar in Duitsland wonen. Zij worden niet meegenomen in de verzuimregistratie en vallen geheel buiten de boot, ook als het gaat om de zorg. Leraren vertellen mij dat dit bijzonder onbevredigend is. Graag een reactie.

In het MBO is een gebrek aan zeggenschap bij MBO-leraren. U heeft dat zelf in een onderzoek vastgesteld. Het ministerie zegt: In het mbo geven relatief weinig leraren aan een beslissende stem te hebben over onderwijskundige vernieuwingen, in het bijzonder de invoering van competentiegericht onderwijs (CGO). Dat is ook niet verwonderlijk, want het CGO wordt botweg opgelegd aan de scholen.

Het kabinet gaat door met deze enorme operatie, terwijl het in strijd is met de conclusies van de commissie Dijsselbloem. Het verlies aan vakkennis is groot, de vaagheid rond de competenties leidt tot ergernis. Vandaar dat ik iedereen wijs op onze petitie tegen verplichte invoering van CGO op onze website (sp.nl/mbo).

Bij het MBO speelt ook de schaalvergroting. Er staat op 1 januari een fusie gepland van het Horizon en Regiocollege tot een ROC met 21.000 leerlingen. Kunt u dit onzalige plan nog stoppen? Hoe verloopt uw contact hierover? Als zij er toch mee doorgaan, dan stel ik voor dat wij daar met zijn allen naartoe gaan om aan te dringen op stopzetting van de fusie.

Er komt een fusietoets om dit soort grootheidswaanzin af te remmen. Dat is goed, maar er kleeft wel een bezwaar aan. Veel scholen zijn al gefuseerd en het is de vraag wat we daaraan kunnen doen. Schaalverkleining moet natuurlijk net zo goed bevorderd worden. Scholen moeten dus bijvoorbeeld uit een groter bestuur kunnen stappen. Graag een reactie.

Stapelen
We hebben eerder gesproken over het stapelen van opleidingen. Het is heel belangrijk dat vmbo-leerlingen soepel omhoog kunnen stromen naar havo en vwo, indien mogelijk. Nu is het echter zo op bepaalde scholen dat vmbo-leerlingen niet in de havo mogen doubleren. Dat is in strijd met onze wens om deze leerlingen meer kansen te bieden. De regering zou dit verbod ongedaan moeten maken. Graag een reactie.

Artikel 23
Dan over de groeiende segregatie in het onderwijs. Voor de SP is het onaanvaardbaar dat leerlingen apart naar school gaan, op zwarte en witte scholen. Scholen dienen zoveel mogelijk een afspiegeling van hun omgeving te zijn. Helaas is er nogal wat onwil bij scholen om daaraan mee te werken. Het komt voor dat bijzondere scholen allochtone ouders doorverwijzen naar de openbare school. Van orthodoxe scholen weten we zeker dat ze niets bijdragen aan integratie, aangezien ze exclusief bedoeld zijn voor één soort leerling. In die zin is de vrije schoolkeuze een farce.

Wil je dit probleem serieus nemen, dan moet je ook kijken hoe artikel 23 hieraan bijdraagt. We zien dan het volgende.

Dat de zgn. vrijheid van onderwijs afspraken over integratie belemmert. Bijzondere scholen hebben immers de mogelijkheid om zich hieraan te onttrekken. Uit de cijfers blijkt ook dat bijzondere scholen relatief minder achterstandsleerlingen opnemen dan openbare scholen. Hier en daar is sprake van selectie aan de poort. Tot slot zien we dat orthodoxe scholen zich isoleren van de samenleving. Dat geldt voor orthodox christelijke scholen, maar ook voor islamitische scholen.

Om deze problemen het hoofd te bieden, doen wij de volgende voorstellen.
-Invoering van een acceptatieplicht (ism GL en D66)
-Scholen werken mee aan integratie door afspraken te maken over een eerlijke verdeling van achterstandsleerlingen
-Dit zal leiden tot een moratorium op orthodoxe scholen

Bouwstop
Er is nog een onwenselijke ontwikkeling in dit verband. Dat is het feit dat bepaalde scholen vollopen, terwijl andere scholen leegstaan. Wat dacht u bijv. van de situatie in Utrecht? Door de witte vlucht komen scholen in omliggende gemeentes vol te zitten, terwijl het Globe College (een vmbo-school midden in de stad), nog plek genoeg heeft. Tegelijk bouwen de omliggende scholen lokalen erbij. Wat vindt u van deze kapitaalvernietiging? Moeten we niet pleiten voor een bouwstop in zo'n regio? Moeten we niet zeggen dat scholen die uitbreiden, dat alleen mogen doen als zij gebruik maken van de leegstaande scholen? Graag een reactie.

Homoleraren
Hierbij hoort ook de discussie rond de enkele feitconstructie, waardoor homoseksuele leraren geweerd kunnen worden. Dit blijft een slepende kwestie, ook met het nieuwe voorstel van het kabinet. Want er wordt beweerd dat de regering de enkele feitconstructie wil schrappen, maar het blijft mogelijk dat scholen homoleraren weigeren, op basis van hun grondslag. Daarmee schieten we dus niets op. Hoe gaat de minister dit uitleggen aan homoseksuele leerkrachten?

Conclusie
Door een nieuwe berekeningswijze is Nederland ineens bijna op het Oeso-gemiddelde gekomen. We staan nu bijna op 5,7% van het BBP (2006). Er zijn namelijk private uitgaven meegeteld. Zou je die niet meetellen, dan zou NL op 4,9% uitkomen. Tegelijk heeft de regering zichzelf een nieuw doel gesteld, namelijk in de top 5 van de wereld komen. Het Innovatieplatform heeft bekeken wat daarvoor nodig is: “Gemiddeld geeft de top 5 van overheidswege een vol procentpunt van het BBP meer uit aan kennis en innovatie. Voor Nederland is dat een bedrag van ruim 5 miljard per jaar.” Dit lijkt mij de enige echte vertaling van de motie Hamer. Dus stop met die werkgroepen en maak een investeringsplan voor het onderwijs.

Tot slot. Goed onderwijs is van groot belang voor de samenleving. Het is ook dé manier om uit de crisis te komen. Iedere investering in onderwijs betaalt zichzelf dubbel en dwars terug. Het zorgt voor meer welvaart en welzijn en voor minder ziekte en criminaliteit. Laat u dus niet gek maken door het idee dat onderwijs moet opdraaien voor de crisis, want daar is het veel te belangrijk voor.