SP :: Publicaties :: ZO

Een gesprek over investeren in mensen

Foppe geeft Jan voetballes

Tekst: Daniël Peters, Bert Voskuil Foto: Suzanne van de Kerk

Wat hebben een Friese voetbaltrainer en een Brabantse partijleider gemeen? Beiden zoeken voortdurend naar talent, willen mensen beter maken, hebben hun ‘club’ van de eerste naar de  top van de eredivisie gebracht. Een gesprek tussen Foppe de Haan en Jan Marijnissen over investeren in mensen en de lange weg naar succes.

“Welkom in het grootste VVD-bolwerk van het noordelijk halfrond,” begroet Foppe de Haan Jan Marijnissen grijnzend op het KNVB-Sportcentrum in Zeist. De mannen hebben elkaar vaker gesproken. “Waarom zijn voetballers eigenlijk altijd VVD’ers?” vraagt Marijnissen. “Het zal wel met geld te maken hebben, hè. Maar volgens mij denken ze eigenlijk nooit na over politiek,” zegt De Haan. “Nou, het is ze vergeven zolang ze goed spelen,” antwoordt de SP-leider.

Olympische Spelen

Jan: Foppe, vertel eens, wat gaat het worden op de Olympische Spelen? Kunnen we winnen? Is het team waarmee je Europees kampioen werd nog compleet?

Foppe: Voor een groot deel is het nog intact. Ik zoek nog wat spelers. Maar van TOP Oss zullen ze niet
komen...

Jan: Vroeger was dat echt de club van de stad Oss, TOP. Mijn schoonvader heeft die club nog mede opgericht. Hij speelde er ook zelf, als spil. Hij zag helemaal niks in dat betaald voetbal. Precies in de tijd dat hij overleed, werd TOP een profclub. Hij heeft de hekken nog geplaatst zien worden. Dat vond hij verschrikkelijk. Maar Foppe, heb je zin in de Olympische Spelen? Heb je je eigenlijk nog gemengd in de discussie over de aanwezigheid van Nederland bij de ceremonie of een eventuele boycot?

Foppe: Eigenlijk ben ik gewoon egoïstisch. Ik snap dat er van alles gaande is, maar ik heb een opdracht. De KNVB zei in 2004 bij mijn aanstelling: “We hebben sinds 1952 niet met een voetbalteam aan de Spelen deelgenomen. Nu willen we weer meedoen en dat doen we met jou als coach.” Ik heb echt alleen ja gezegd omdat ik naar de Spelen wilde. En dan komt er nou een discussie op of we überhaupt naar China moeten gaan…

Jan: Ik vind die houding helemaal niet egoïstisch. Je doet jezelf tekort als je dat zegt. Je bent sportman en bemoeit je misschien na je carrière wel met politiek, maar nu ben je ingehuurd om het Nederlands elftal Olympisch kampioen te maken. Daar heb je het druk genoeg mee, volgens mij.

Scouten en opleiden

Jan: Op weg hierheen dacht ik ineens: jij hebt van de eeuwige eerstedivisieclub, die Heerenveen was, een sterke subtopper in de eredivisie gemaakt. Hoe doe je zoiets?

Foppe: Om in de eredivisie terecht te komen heb je goede spelers nodig, maar wij hadden beperkt budget. Dus kwamen we terecht bij jongens die, zogezegd, een deukje hadden opgelopen, die geblesseerd waren geweest of het door andere redenen net niet hadden gered en daarom in de eerste divisie speelden. Maar van wie wij wisten dat ze eigenlijk heel aardig konden voetballen. En dat moest ik eruit halen. Ik ben eigenlijk leraar hè, dus ik wil jongens ook altijd beter maken: beter in voetbal, maar ook beter in de omgang met elkaar, en volwassen. In het seizoen ’92-’93 lukte dat echt goed en promoveerden we.

Jan: Maar goede scouting en opleiding zijn gewoon van levensbelang, dat geldt ook voor een politieke partij. Wij zijn voortdurend op zoek naar lokaal talent, dat we ook goed opleiden. Wij worden maar groter en groter; daar heb je ook mensen voor nodig. Die zoektocht heeft voor de Tweede Kamerfractie naar mijn mening heel goed uitgepakt. Ik denk dat we mede daardoor een heel goede ploeg hebben zitten.

Foppe: Mensen goed opleiden is een vak apart. Toen ik begon, was ik hartstikke ongeduldig. Ik wilde combinatievoetbal, van achteren opbouwen, spitsen aanspelen. Maar de spelers, de oude hap, wilden ouderwets, de lange bal naar voren en oorlog in de zestien. Ik wist dat we daarmee de eredivisie niet gingen halen. Sterker nog, juist daarom stonden we onderaan de eerste divisie! Dus ik probeerde die jongens uit alle macht duidelijk te maken dat het anders moest. Nou, dat leidde nergens toe.

Een vriend van me, ook sportleraar, zag me voor die groep staan en analyseerde het als volgt: als het buiten keihard regent, dan steken mensen hun paraplu op en lopen naar hun bestemming. Aangekomen klappen ze de paraplu in en dat is dat, er is met die mensen niks gebeurd. Maar als er een licht voorjaarsbuitje valt, gaan mensen zonder paraplu naar buiten, want dat beetje regen voelen ze toch niet. Eenmaal op hun bestemming zijn ze dan kletsnat. Zo is het ook met het beïnvloeden van mensen. Je mag ze best wel eens laten schrikken, dat is niet erg, maar als je ze met geweld dingen wilt inprenten, doen ze op een gegeven moment hun harnas aan, klep dicht en denken ze ‘laat hem maar lullen’. Dat gebeurde bij mij in het begin.

Jan: Ik denk dat de methode die je schetst, de enige is die echt werkt. Maar je moet wel variëren. Wij hebben iedere week fractieoverleg en dan moet een hele reeks onderwerpen in twee uur behandeld worden, in een redelijk hoog tempo. Dan gebruik ik ook verschillende middelen om de aandacht van die groep vast te houden en een boodschap over te brengen. Soms laat ik ze schrikken, maar soms moeten ze ook in de lach schieten.

Wat ik vooral probeer te voorkomen is dat ze grote fouten maken, dat is het allerbelangrijkste. Dat ze wel de kans krijgen om te rijpen maar dat ze geen traumatische ervaringen opdoen. Ervaring opdoen en fouten maken horen bij het leven, maar grote fouten moeten we ook in ons eigen belang proberen te vermijden. En ik probeer iedereen vanaf dag één verantwoordelijkheidsgevoel bij te brengen, mensen te leren dat ze altijd ook verantwoordelijk zijn voor het geheel.

Foppe: “Als het ons goed gaat, gaat het mij ook goed,” zo is het in een voetbalteam ook hoor. Niet andersom. Je kunt je het beste profileren als het goed gaat met je hele team. Als het met je team slecht gaat en je wilt je dan profileren, dan gaat het mis.

Jan: Maar toch, ik ben eigenlijk een Feyenoord-man, en ik kan me herinneren dat toen Cruijff daar kwam het hele team beter ging spelen. Alleen door er te zijn, gaf hij zelfvertrouwen aan die ploeg. Soms heb je van die fenomenen.

Integratie

Foppe: Het Bosman-arrest zette de internationale voetbalwereld op zijn kop. Ineens stond ik tegenover een groep van zestien buitenlanders die geen woord begrepen van wat ik zei. Vooral met drie Roemeense spelers was geen woord te wisselen. En ik dacht eerlijk gezegd ook: die jongens zijn hier zo weg, die weten helemaal niet wat wij doen en wie wij zijn, die komen enkel hun geld hier ophalen. Het leidde tot veel irritatie over-en-weer. Maar op een gegeven moment dacht ik: eigenlijk hebben ze gewoon aandacht nodig. En toen heb ik ze Friesland mee door genomen. Ben ik met ze naar de zuidwesthoek gereden, heb ik laten zien dat onze supporters ook eerst een uur onderweg zijn voor ze in het stadion zitten. Dat die mensen ook gewoon spijkerhard moeten werken op een boerderij of in de bouw en dat het echt geen decadente westerlingen zijn.

Jan: Dat het dus eigenlijk mensen zijn zoals zij zelf.

Foppe: Juist. En na die ritten door Friesland had ik het gevoel dat ze toch een stukje waren veranderd. Vervolgens heb ik mijn vrouw er nog op af gestuurd. Want ze hadden wel leuke huizen maar die waren voor geen meter ingericht. Dus toen heeft zij nog wat schemerlampen en bloemen voor ze gekocht en door al die aandacht kreeg ik echt een beetje grip op ze. Maar dat duurde wel lang.

Jan: Maar het begint dus allemaal bij taal. Taal is alles wat je hebt, dat geldt voor de politiek net zoals voor het voetbal. Als je de taal niet kent…

Foppe: …dan raak je geïsoleerd. Dat zie je in de kleedkamer precies zoals op straat in de stad. Die jongens gaan klitten, die worden een kliekje en die gaan vervolgens strijden voor hun eigen belang en niet meer voor het gezamenlijk belang. Dus taal is ontzettend belangrijk.

Jan: Integratie lukt alleen als iedereen meedoet, elkaar kent en elkaar respecteert. Dus moeten er geen witte en zwarte scholen bestaan. Ook geen zwarte en witte wijken, want anders sluit ieder zich op in zijn eigen omgeving, zonder de ander te leren kennen. En, onbekend maakt onbemind. Spreiding leidt vanzelf tot integratie en aanpassing. Mensen doen dat namelijk zelf. Alleen, de overheid moet wél de voorwaarden scheppen.

Maar Foppe, kunnen politieke partijen of de samenleving als geheel iets leren van jouw aanpak, voor de integratie bijvoorbeeld? Integratie is in jouw ogen vooral een kwestie van aandacht geven. In een voetbalteam is dat de taak van de coach, maar bij wie ligt die taak in de samenleving? Ook bij de onderwijzer? Die krijgt het dan wel druk.

Foppe: Klopt, maar ik zou de school wel centraal in de wijk maken en daar dan iemand extra aanstellen die zich met de buurt bezig houdt. In Groningen heb je sportbuurtwerk vanuit de brede school, dat werkt hartstikke goed. En in Amsterdam heb je projecten met clubs waarin binnen de club mensen worden opgeleid of gecoacht om contact te leggen met de ouders van Turkse of Marokkaanse kinderen, en hen aan te sporen zich in te zetten voor de club. Want die clubs hebben een geweldig probleem omdat ze te weinig kader overhouden. Het kader dat ze hebben stopt ermee, omdat ze alleen van die moeilijke kinderen krijgen en dat wordt niet aangevuld door de ouders van die kinderen.

Jan: Sport is een belangrijk middel om buurten tot leven te wekken.Je kunt van mensen geen wereldburgers maken als je niet eerst zorgt dat het in de buurt allemaal klopt. De SP wil mensen veel meer zeggenschap geven over hun eigen woon- en leefomgeving. Dat geeft betrokkenheid; ’t wordt echt hún buurt. Dus: het buurthuis komt terug, er komen voldoende groen en speelgelegenheid. De huisartsenpraktijk is de hele week dag en nacht bereikbaar. Het is een begin, maar zo willen we dat samen leven samenleven wordt.

Onderwijs

Jan: Je hebt een hele tijd voor de klas gestaan. Zie jij dan ook dat er een hoop mis is in het onderwijs?

Foppe: Ja, maar dat zie ik al heel lang. Ik gaf tot 1995 les op het CIOS in Heerenveen. Het was een hartstikke goede school, waar ook de directeur en de onderdirecteur nog hun lessen gaven en dus op de werkvloer bleven. Maar die school werd almaar groter en groter en ineens gaf de directeur geen les meer en de onderdirecteur ook niet. En er kwamen coördinatoren: voor de onderbouw, voor de middenbouw en een eindexamencoördinator. Dan ben je gewoon drie heel goede leraren kwijt aan domme controletaken.

En er kwamen ineens regels voor van alles. Het oordeel van een docent werd en wordt niet meer vertrouwd. De bloody limit kwam voor mij toen een schoolinspectrice mijn mondeling examen met een leerling afkeurde. Die jongen liep stage bij een club en had een dag les in de week. Ik wist precies wat hij kon, ik had hem het hele jaar gevolgd, gesprekken gehad met de mensen bij de club. Dus ik vraag die jongen wat hij geleerd had en wat hij zou doen als hij de baas zou worden bij zijn club. Hij gaf prima antwoorden, dus ik gaf hem een ‘goed’.

Maar die inspectrice was het niet met me eens. Want ik had niet gevraagd naar zijn kennis, bijvoorbeeld over wat het hart doet als je rent. Daar had hij al toetsen over gehad. Mijn collega’s waren het met me eens: iedereen wist dat die jongen goed was. Anders hadden we hem dat examen niet eens laten doen. Toch moest ik ’s avonds nog de toetsen erbij zoeken om te zorgen dat die jongen zou slagen. Toen ben ik gestopt.

Het onderwijs is te groot geworden, veel te anoniem, de kwaliteit is op een ongelooflijke manier uitgehold. Je bent veel te veel met andere dingen bezig en het vakmanschap van de docenten is minder geworden. De lol die ze erin hebben is verdwenen. Dat heeft met opleiding en salariëring te maken. Ik ben ook een beetje ouderwets, hè – maar ik wil echt die geborgenheid terug op school. Een school moet veilig zijn, je moet er een fout kunnen maken, er moet zorg zijn voor mensen.

Jan: Ik vind daar niks ouderwets aan, waarom zeg je dat?

Foppe: Ouderwets, ouderwets, het zijn dingen die vroeger zo waren. We hadden een directeur op de ULO, een mooie man. Die stond in de gang ’s morgens als de kinderen  binnenkwamen, als ze twintig kilometer hadden gefietst. En de ene gaf ie een schop onder de kont en de ander een schouderklopje. En hij wist precies wat er gaande was bij die kinderen thuis; of er een nieuw kalf was geboren en hij wist waar ouders vandaan kwamen. Dat was aandacht zoals het hoort.

Jan: Dat is al de helft van de oplossing: de toewijding terugbrengen bij de leraar. De Foppes terug in het onderwijs! Het overbrengen van kennis en inzicht, daar gaat het om. Maar dan moeten we dat wel mogelijk maken. De docent moet weer de baas worden in de klas, dus over de stof en de leermethode. Weg met alle overbodige regels. Alles begint met goed onderwijs. Onze kinderen hebben er recht op, en daarom moet er meer waardering komen voor het leraarsvak. En ja, dat moet ook tot uitdrukking komen in het salaris.

Na het gesprek lopen de mannen naar buiten voor wat actiefoto’s met een bal. De Haan verandert direct in de trainer-onderwijzer die hij toch is. “Blokken Jan,” zegt hij, terwijl hij de techniek toont. Bij het afscheid geeft Foppe de Haan nog een voorbeeld van bezetenheid in het voetbal: “In mijn woonplaats Akkrum was ik op mijn 28ste gymnastiekleraar. Als ik jongens zag voetballen in het parkje, wat eigenlijk verboden was, dan sprong ik van mijn fiets en ging ik meedoen. Op een keer werd ik door de burgemeester, de heer Anker, naar het gemeentehuis geroepen. Anker zei geërgerd: “Dat mijn zonen Wim en Hans (de latere advocatentweeling red.)  in het park voetballen, wat streng verboden is, is nog tot daar aan toe. Maar dat de zoon van de door mij aangestelde politieagent de keeper is en de door mij aangestelde gymnastiekleraar, u dus, ook meedoet, dat kan echt niet.

 

---

Inhoudsopgave  «  Nieuws  «  Overzicht

 

Verder nieuw op SP.nl

• Spanning maart 2012:
  Nieuwe lente, nieuw perspectief
• ZO elfde editie

Tribune april

• Architect Hans Semeijn en Jan Marijnissen
• Eerste SP-wet aangenomen
• Voedsel Focus Amersfoort: ‘Ik leef niet, ik overleef’
• Adieu Vijverhofstraat
• Vaarwel en welkom
• Dennis de Jong: ‘Help de ondernemers’
• Burgerwaarnemers bij Russische verkiezingen