SP :: Publicaties :: Tribune

Gratis vertier moet wijken voor hekken en commercie

Iedereen kent ze wel: de recreatieplassen met een strand, een ligweide en als het warm is een ijscokarretje. Weinig voorzieningen, meestal volop ruimte en een toeloop van heel veel mensen op de spaarzame dagen dat het kwik tropische waarden bereikt. Doorgaans zijn de terreinen ingericht met rijkssubsidie en worden ze onderhouden door de omliggende gemeenten en de provincie die samenwerken in een speciaal hiervoor opgericht "recreatieschap". Zo wás het en zo is het op veel plaatsen nog steeds. Maar zo blíjft het niet. Ruimte is schaars in Nederland, recreatie is big business aan het worden en met al die subsidies moet het maar eens afgelopen zijn. En dus maken rust en ruimte steeds vaker plaats voor woningen en pretpark-achtige voorzieningen die geen geld kosten, maar juist geld opleveren.

Neem de Maarsseveense Plassen tussen Utrecht en Maarssen. Het 150 hectaren grote terrein wordt beheerd door recreatieschap Stichtse Groenlanden, waarin elf omliggende gemeenten en de provincie Utrecht deelnemen. Het gebied bestaat uit een strandbad met voorzieningen waar entree geheven wordt en een rustig deel dat vrij toegankelijk is. Na een jarenlange discussie over de toekomst van de plas en zijn omgeving ligt er nu een plan van aanpak. Onderdelen daarvan zijn onder andere het aanbrengen van meer voorzieningen, verhoging van de toegangsprijs van het strandbad en afsluiting van twee ingangen van het vrij toegankelijke deel. De maatregelen moeten het gebied aantrekkelijker maken en tegelijkertijd afrekenen met het jaarlijkse tekort van ongeveer vier ton dat nu voor rekening komt van de gemeenten en de provincie.
Als de plannen uitgevoerd worden, zal dat ingrijpende gevolgen hebben voor de recreanten. Een dagkaart voor het strandbad komt dan op zeven gulden, een luidruchtige waterskibaan gaat de rust verstoren en bezoekers uit Utrecht zullen verder moeten lopen of fietsen om het vrij toegankelijke deel te bereiken. Dat geldt ook voor mensen die met de bus komen. Ook zij zullen een kilometer heen en een kilometer terug moeten lopen - of een kaartje moeten kopen voor het strandbad, waar de bus wel stopt.

"Het strandbad wordt een melkkoe die de rest van het gebied moet onderhouden"

SP-Statenlid Paulus Jansen hekelt al jarenlang de toenemende vercommercialisering van de openluchtrecreatie. Als reactie op de plannen met de Maarsseveense Plassen, heeft hij direct opgeroepen tot protest. Jansen: "Het strandbad wordt zo een melkkoe die het geld moet opleveren om de rest van het gebied te onderhouden. Dat is absurd." De afsluiting van de twee belangrijke toegangen naar het gratis deel is volgens hem tekenend voor de "stiekeme" manier waarop de commercie te werk gaat. "Op papier is de toegankelijkheid nog steeds geregeld. Maar in de praktijk ligt dat voor veel mensen heel anders."
Volgens Hans Offringa van de Stichtse Groenlanden heeft het afsluitingsplan echter geen financiële achtergrond, maar een beheersmatige. "Er is nu 's avonds regelmatig sprake van overlast door lawaaierige en vernielzuchtige jongeren die met brommers het gebied onveilig maken. De afsluiting maakt dat in de toekomst onmogelijk". Uitlatingen van burgemeester en wethouders van de gemeente Utrecht bevestigen echter de visie van het SP-Statenlid. Het college van de Domstad heeft onlangs laten weten niet bij voorbaat tegen afsluiting te zijn. Daarbij gaven B en W heel eerlijk aan dat ook financiële argumenten een rol kunnen spelen bij de definitieve beslissing hierover.

ROEB (Recreatie op eigen benen) is een vlag die de lading uitstekend dekt

De drijvende kracht achter de vercommercialisering van de openbare recreatiegebieden is het ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij. Daar is eind 1995 het ROEB-project gelanceerd. De naam ROEB staat voor "recreatie op eigen benen" en is een vlag die de lading uitstekend dekt. In de visie van het ministerie kunnen de recreatieschappen immers het beste omgezet worden in NV's en BV's, die zowel organisatorisch als financieel de banden met de overheid lossnijden. Het ministerieel propagandablad ROEB-Nieuws laat de hoogste ambtenaar van Landbouw, Natuur en Visserij, directeur-generaal De Leeuw, uitleggen wat er verkeerd is aan de huidige situatie. Volgens De Leeuw zijn de aanlegsubsidies van het rijk en de exploitatiesubsidies van gemeenten en provincies "knellende banden uit het verleden die losser moeten worden". De topambtenaar vervolgt: "Daarom kijken we nu kritisch naar de organisatiestructuur en moeten de recreatieschappen meer commerciële armslag krijgen." Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek nemen subsidies momenteel bijna driekwart van de begroting van de recreatieschappen voor hun rekening. In de plannen van het ministerie moeten die overheidsbijdragen in het jaar 2005 teruggebracht zijn tot de helft. De andere helft moet dan uit marktgerichte activiteiten komen. Als middel om dit te realiseren adviseert het ministerie de recreatieschappen onder andere om samenwerkingsconstructies op te zetten met commerciële bedrijven.

Ook de natuur moet het ontgelden: er komen honderden aanlegplaatsen voor watersporters bij

Een organisatie die de boodschap van het ministerie al snel opgepikt heeft, is Recreatiegemeenschap Veluwe. Dit schap beheert onder andere de populaire stranden Nulde en Horst aan de Gelderse kant van de Randmeren. Op 1 januari 1999 verandert de recreatiegemeenschap van een samenwerkingsverband van gemeenten en provincie in een zelfstandige holdingmaatschappij waaronder meerdere BV's vallen. Dat worden "publieke BV's" voor het beheer van fietspaden en recreatiegebieden, en "private BV's" voor het ontwikkelen van kansrijke activiteiten zoals de verkoop van tweede woningen. Veluwe krijgt een afkoopsom mee van 57 miljoen gulden, maar zal zich in ruil daarvoor in de toekomst volledig zonder subsidie moeten redden. Het schap heeft zelf berekend dat de structurele inkomsten hierdoor omhoog moeten met 1,1 miljoen per jaar. Dat bedrag moet gehaald worden uit parkeergelden, verpachtingen en sponsoring. Rust wordt kortom ingeruild voor commercie. En ook de natuur moet het ontgelden: de Randmeren krijgen er de komende jaren enkele honderden aanlegplaatsen voor watersporters bij. Voor een deel zijn die gepland in gebieden die volgens Staatsbosbeheer een belangrijke natuurfunctie hebben. De bezwaren vanuit de natuurbeschermingshoek zijn echter grotendeels aan de kant geschoven met het argument dat anders "de levensvatbaarheid van het ROEB-proefproject in gevaar komt."

"Ondernemers zullen steeds met nieuwe eisen komen om hun voorzieningen te laten renderen"

Voor SP-Statenlid Paulus Jansen is het einde zoek, zodra de recreatieschappen de commercie in huis halen. "De ondernemers zullen steeds met nieuwe eisen komen om hun voorzieningen beter te laten renderen. Woningen, golfterreinen en andere voorzieningen voor bevoorrechten winnen het onherroepelijk van rustige, groene gebieden die alleen maar geld kosten. Een duidelijk voorbeeld zie je in het nieuwe recreatiegebied Laagraven tussen Utrecht en Nieuwegein. De grond is aangekocht met rijkssubsidie die bestemd is voor de aanleg van openbare dagrecreatie-terreinen. Maar na lang aandringen van het recreatieschap heeft de provincie onlangs toch ingestemd met de realisatie van een golfbaan die bijna een derde deel van het gebied in beslag neemt. Commercieel zal dat best aantrekkelijk zijn. Maar waar blijft de openbaarheid?" In de visie van Jansen zijn faciliteiten voor gratis openluchtrecreatie een basisvoorziening. "De overheid zou minder vrekkig moeten zijn en moeten erkennen dat het instandhouden van goede openbare recreatievoorzieningen geld kost. En bovendien, waar praten we eigenlijk over? De gezamenlijke exploitaitietekorten van alle Utrechtse recreatieschappen bedragen nog geen vijf gulden per provincie-inwoner!"

De echte Tribune is veel dikker en veel mooier! Wil je een jaar lang de Tribune in huis voor slechts 13 euro? Vul dan het aanvraagformulier in!