SP :: Publicaties :: Tribune

Tribune 16 juli 2004

Regering hopeloos verslaafd aan gokwinsten

‘Maak eens wat minder reclame’, zei minister Donner onlangs tegen Holland Casino. Maar tegelijkertijd mag het staatsgokbedrijf wel een graantje meepikken van de lucratieve internet­gokmarkt en wordt er bezuinigd op de hulp aan gokverslaafden. De regering bevindt zich kortom nog steeds in een vreselijke spagaat als het om gokken gaat.

Voor een gokverslaafde ligt de verleiding overal op de loer. Gokhallen en casino’s zijn veelal strategisch geplaatst bij stations en drukke winkelcentra, reclame voor gokken kom je overal tegen, en zelfs je eigen computer verleidt je: gokken op internet is sterk in opmars. Kamerlid Jan de Wit hekelt al jaren het tweeslachtige gokbeleid van de overheid, en ziet dit nu ook weer terug bij het internetgokken. ‘De regering weet drommels goed dat dit al op grote schaal gebeurt. Omdat er geen controle is en omdat je het gewoon thuis kunt doen, is de kans op verslaving groot.’ Maar in plaats van maatregelen ertegen, gaat nu ook staatsgokbedrijf Holland Casino ermee aan de slag. ‘Het argument is dat ze het dan beter in de hand kunnen houden’, aldus De Wit. ‘Dat vind ik een vreemde redenatie, omdat het je geenszins belemmert om naar allerlei exotische sites te surfen om naar hartelust te gokken.’

Nederland kent een staatsmonopolie op casino’s. De Wit ziet dat als een second best-oplossing. ‘Het liefst heb ik een algeheel verbod op gokken. Maar als er toch casino’s moeten zijn, dan liever een afdracht aan de staat dan aan een commerciële uitbater.’ Wat dat staatsmonopolie volgens het Kamerlid echter níet moet doen, is aan de weg timmeren met reclame om vooral toch te komen gokken. ‘Dat is heel hypocriet als je tegelijkertijd als overheid zegt dat je gokverslaving wilt tegengaan, en het is ook vol risico. Staatsmonopolies zijn aan strenge Europese regels gebonden: ze mogen bijvoorbeeld niet al te commercieel te werk gaan. Dus hoe meer trams je onderschildert met reclame, hoe meer spotjes je op tv laat zien en hoe meer je naar buiten treedt door sponsoring van de eredivisie, des te eerder word je gezien als een gewoon bedrijf. En als dat gebeurt, is het hek van de dam, want dan mogen andere bedrijven niet langer geweerd worden. Allerlei buitenlandse gokbedrijven azen al op de Nederlandse markt. Krijgen zij de ruimte, dan betekent dat meer casino’s, meer gokken en meer verslaafden. Dan krijgen we Las Vegas aan de Noordzee.

‘Ik deed chloorwater over mijn haar om te bewijzen dat ik naar zwembad was gegaan in plaats van het casino’

De omvang van gokverslaving in Nederland is nooit goed in kaart gebracht. De laatste cijfers, inmiddels alweer tien jaar oud, leren dat er ongeveer 70 duizend verslaafden zijn. Sindsdien heeft de regering een aantal beperkingen doorgevoerd. Zo is de leeftijdsgrens verhoogd tot 18 jaar en zijn de gokautomaten verwijderd uit de snackbar. Maar aan de andere kant is de reclame voor kansspelen toegenomen en zijn er inmiddels ruim tweeduizend internetcasino’s.

Over de samenstelling van de groep probleemgokkers is meer duidelijkheid. Volgens hulpverleningsorganisatie AGOG is ruim 90 procent van de verslaafden man en is ruim de helft jonger dan 25.

Anders dan de naam doet vermoeden behoorde Chris (66) tot de minderheid onder de gokkers. De Indische vrouw relativeert met een glimlach: ‘Misschien komt dat omdat vrouwen dit soort zaken beter kunnen verbergen. Gokkers zijn sowieso leugenaars bij uitstek.’ Chris kan er over meepraten. Zo’n tien jaar lang leidde ze een dubbelleven. ‘Je krijgt twee persoonlijkheden. Enerzijds had ik een goede baan in Den Haag als secretaresse bij een ministerie. Op het werk functioneerde ik prima, niemand merkte wat aan me. Maar zodra ik de deur achter me dicht deed, scheurde ik naar Holland Casino in Scheveningen. Ik werd dan verschrikkelijk agressief. Iedereen die me in het verkeer tegenzat kon ik wel wat aandoen.’ Chris bedacht creatieve uitwegen om aan haar dagelijks portie blackjack te komen. ‘Zo ging ik elke week zogenaamd naar zwemles. Om mijn familie te overtuigen pakte ik echt netjes mijn sporttas in. Ik nam zelfs een fles water met chloor mee naar het casino. Voordat ik naar huis ging gooide ik dat over mijn haar zodat het leek alsof ik echt gezwommen had.’

Over de oorzaak van haar verslaving zegt Chris: ‘Ik denk niet dat je gokverslaafd wordt doordat je in je jeugd veel achter een fruitautomaat hebt gezeten. Het komt voort uit problemen. Achter elke probleemgokker schuilt een verhaal.’ In haar geval was het met name een langdurige relatie met een alcoholist die haar naar de black jack tafel trok. ‘Je vlucht in je eigen wereld en je problemen prop je weg door te gokken. Bovendien maakt je lichaam door het spelen endorfine aan. Daaraan raak je verslaafd.’

’Dan stop je toch gewoon met gokken, zei de maatschappelijk werker. Alsof het zo makkelijk is!

Chris voelde zich erg thuis in het casino. ‘Het is de gezelligheid. En het personeel geeft je complimentjes, zo van wat zit je haar leuk vandaag. Als je aan een dure tafel speelt, krijg je gratis drankjes en hapjes. Al met al krijg je de aandacht die je thuis mist. De blackjacktafel wordt een soort huiskamer.’

‘Destijds werd je bij Holland Casino helemaal niet in de gaten gehouden. Tegenwoordig krijgen croupiers wel cursussen. Op papier moeten ze verslaafden benaderen, maar of in praktijk gebeurt, weet ik niet. Ik kon in ieder geval verspelen wat ik wilde.’ En dat kwam opgeteld uit op zo’n 200 duizend gulden. Waardoor Chris negen keer moest verhuizen en de onbetaalde rekeningen zich op stapelden. ‘Gas, licht en water zijn afgesloten geweest en de deurwaarder kwam regelmatig langs. Ik had al mijn sieraden en spulletjes verpatst en at nauwelijks, alleen boterhammen met pindakaas. Op het laatst woonde ik op een kamertje met een dekbed en toiletartikelen. Want ik bleef wel op mijn uiterlijk letten. Ik moest namelijk die baan behouden, al was het alleen maar om mijn verslaving te bekostigen.’

Maar bovenal betekende het dat Chris sociaal niet meer functioneerde. ‘Als er visite was keek ik voortdurend op de klok. Desgevraagd zei ik dat ik moe was. Maar ze waren nog niet weg of ik had mijn jas al aan om naar het casino te gaan. Je vrienden raak je zo snel kwijt. In het casino ontmoet je wel mensen, maar die zijn ook allemaal gefixeerd op het gokken.’

Het meest confronterend was de reactie van haar kinderen. ‘Ze hadden al gauw door dat mijn gedrag was veranderd. Ze namen een houding aan van: als je niet wilt stoppen, zoek je het zelf maar uit. Mijn kinderen hebben me volledig buitengesloten. Uiteindelijk ben ik ze daar dankbaar voor. Toen ik me realiseerde dat ik mijn kinderen en kleinkinderen kwijt zou raken, wist ik dat ik uit die gokwereld moest stappen.’ Ook zette Chris een punt achter de relatie met de alcoholist met wie ze 17 jaar samenwoonde. ‘Ik wist dat ik hem niet kon helpen, omdat ik mijn eigen leven niet op orde had.’

Maar het viel niet mee om goede hulpverlening te vinden. ‘Ik voelde me ellendig. Want ik wilde zo graag van die verslaving af. Thuis heb ik regelmatig letterlijk geschreeuwd van frustratie’, zegt Chris. ‘Jarenlang heb ik gezocht naar hulp, maar het leek alsof niemand me kon helpen. Een maatschappelijk werker vertelde me simpelweg: dan stop je toch gewoon met gokken Alsof het zo makkelijk is.’

Uiteindelijk kwam Chris terecht bij AGOG, een zelfhulporganisatie voor gokverslaafden en hun omgeving. ‘Daar werken ze alleen met ervaringsdeskundigen. Dat is belangrijk. Want zij kennen niet alleen het gevoel, maar ook alle trucjes en leugens.’

De reclame van Holland Casino presenteert gokken als een heel normale, dagelijkse bezigheid.

In Nederland wordt gokken sinds 1964 gereguleerd door de Wet op de Kansspelen. Aanvankelijk was deze vooral bestemd om de strijd met illegaal gokken aan te gaan, maar later werden gokken bij paardenraces, roulette en het spelen op fruitautomaten toegestaan. In 2002 werd de wet aangescherpt. De minimumleeftijd voor gokken ging naar 18 jaar en de piekautomaten verdwenen. Gemeenten zijn nu verplicht het speelautomatenbeleid in een verordening op te nemen. Laagdrempelige horecagelegenheden zoals cafetaria’s, ook wel ‘de speeltuin’ genoemd door gokverslaafden, mogen nu geen speelautomaten meer exploiteren.

Maar de fruitautomaat heeft plaatsgemaakt voor internetcasino’s. Die zijn erg toegankelijk en trekken zich weinig aan van landelijke of internationale wetgeving. Alleen al in Nederland wordt voor ongeveer 100 miljoen euro vergokt in virtuele casino’s. En dat terwijl het onder de huidige wetgeving Nederlandse ondernemers verboden is internetkansspelen aan te bieden.

Tijmen Horst, voorzitter van AGOG, is zeer ‘bevreesd over de ongebreidelde toename van de mogelijkheden voor gokken op het internet’. Ook hij wil de reclamecode in de Wet op de Kansspelen aanscherpen. ‘De publiciteitsuitingen stralen uit dat gokken een hele gewone, dagelijkse activiteit is. Daar waar er vroeger een vleug van exclusiviteit omheen hing’, vindt Horst. ‘En dat terwijl er terughoudend wordt omgegaan met reclame voor andere genotsmiddelen als tabak, alcohol en zelfs snoep.’ Holland Casino profileert zich in zijn spotjes vooral als een gezellige uitgaansgelegenheid. ‘Voor het overgrote deel van de bezoekers is het avondje inderdaad een recreatieve bezigheid’, zegt Horst. ‘Maar op voorhand is nooit aan te geven wanneer het voor iemand meer wordt dan een onschuldig spelletje. Onze slogan is niet voor niets gokverslaafd word je spelenderwijs. De verslaving begint met een simpel spelletje en voordat je het weet ben je in de ban van het spel.’

De AGOG-voorzitter twijfelt niet aan de goede bedoelingen van Holland Casino, maar wel aan de effectiviteit van het preventiebeleid. ‘Gokkers zijn meesters in het geven van wenselijke antwoorden. Dat geldt dus ook als ze benaderd worden als potentieel probleemgokker. Maar iedere preventiemaatregel is beter dan geen.’

Ex-gokkers zijn de beste hulpverleners voor gokverslaafden. Toch wordt de subsidie van hun organisatie gestopt.

De netto opbrengsten van Holland Casino en de Staatsloterij komen in de staatskas terecht. Desondanks zien organisaties als AGOG daar weinig van terug. ‘De regering spekt de staatskas door al die mensen die een gokje wagen’, zegt Horst. ‘Wij vinden dat een gedeelte van deze inkomsten dus goed aan onze vrijwilligersorganisatie besteed kan worden.’ Het tegendeel is echter waar: in 2005 wordt de subsidiekraan dicht gedraaid door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Daarnaast houden ook gemeenten steeds meer hun hand op de knip. AGOG-Dordrecht ontvangt bijvoorbeeld 1300 euro per jaar. Dit was zo weinig dat de declaraties van een tweede vrijwilliger niet betaald kunnen worden. Horst betreurt dit. ‘Met meer subsidie kunnen we meer mensen bereiken en waarschijnlijk meer verslaafden helpen om te stoppen.’

’Gokverslaving is voor je hele leven’

Chris gokt al twaalf jaar niet meer. Ze leidt nu inmiddels zelf de AGOG-afdeling Den Haag en gelooft heilig in de benadering van de organisatie: ‘Mensen komen met knikkende knieën binnen en gaan zwevend naar buiten. Vaak voelen ze zich na een telefoontje al opgelucht. De eerste stap is het erkennen van het probleem. Dat helpt zoveel.’

Zelf heeft ze het plezier in haar leven hervonden. ‘Ik hoef de schijn niet meer op te houden en kan gewoon mezelf zijn.’ Ze laat trots een foto zien waarop ze een reusachtige schildering van een Japanse tuin maakt. ‘Schilderen is slechts een van mijn hobby’s. Ik geef tekenles, doe vrijwillig de administratie voor een stichting en geef voorlichting voor AGOG.’ Ze kijkt tevreden voor zich uit en dan: ‘Misschien klinkt het raar, maar ik ben ergens blij dat me dit is overkomen. Ik ben nu zoveel sterker geworden. En ik ben nooit moe. Ik heb mezelf teruggevonden. Ik voel me rijk, al heb ik bijna geen geld. Maar ik laat een rekening nooit langer dan een week liggen.’

Ondanks dat ze niet meer gokt noemt Chris zichzelf nog steeds gokverslaafd. ‘De verslaving is een ziekte en is voor het leven. Datzelfde geldt voor alcoholisten en drugsverslaafden. Die kunnen ook niet zeggen kom, ik neem een slokje of een shotje. Je valt zo weer terug in je oude patroon.’ Chris mijdt casino’s. ‘Ik ben zelfs jarenlang niet in Scheveningen geweest, maar nu kan ik dat makkelijk aan. Wel vind ik het moeilijk dat de verleiding overal aanwezig is. Zo reisde ik laatst met een paar vriendinnen per boot naar Engeland. Niets vermoedend ging ik een drankje halen en zag uit mijn ooghoek al die fruitmachines staan. Ik kreeg het gelijk benauwd. Gokken vind ik nog steeds leuk, maar ik kan het gewoon niet. Dan heb ik mezelf niet in de hand. Momenteel is de behoefte om te gokken erg klein. Dat komt vooral door AGOG: praten met lotgenoten is de sleutel tot de oplossing.’ Gokt ze helemaal niet meer? Chris lacht: ‘Ik koop alleen nog staatsloten. Als ik win gaat alles gelijk naar AGOG.’