SP :: Publicaties :: Tribune

Ze komen 's nachts en ze rollen langzaam. Slechts weinig mensen hebben ze ooit gezien. Laat staan dat ze weten hoe gevaarlijk ze zijn: de chloortreinen van Akzo. De campagne 'Rood sein voor de chloortrein' wijst op de (on)veiligheid van 2,5 miljoen (!) omwonenden en eist stopzetting van de nachtelijke gifwormen. 'Te duur,' zegt Akzo…

Tekst: Rob Janssen Foto: Jelte Oosterhuis

Een chloorramp kan 5000 doden en 18000 gewonden tot gevolg hebben

Stel je voor: Je woont vlakbij het spoor en middenin de nacht word je wakker van een kort maar hevig lawaai. Je doet het slaapkamerraam open, kijkt naar buiten en komt tot de ontdekking dat er een paar tankwagons van een goederentrein op hun kant liggen. Vanuit een van de wagons stijgt een vreemde groengele wolk op. Aan de overkant van het spoor nadert een brandweerauto met loeiende sirenes, maar die kan zo te zien niet bij het ontspoorde treinstel komen. De lucht is bezwangerd van een doordringende stank. Je wordt misselijk, je ogen beginnen te branden en vlug sluit je het raam. Er zijn ook ambulances gearriveerd. Maar de hulpverleners blijven in de wagen zitten, ofschoon er mensen languit op straat liggen. Je begint je steeds beroerder te voelen, krijgt bijna geen lucht meer en raakt in paniek…

Een nachtmerrie? Ja! Alleen mogelijk in rampenfilms? Nee! Dit is een alleszins aannemelijk scenario van een ongeluk met de chloortrein, die drie à vier keer per week 's nachts door een kleine zestig Nederlandse gemeenten trekt. Gevuld met een van de gevaarlijkste stoffen die in Nederland worden geproduceerd. De afgelopen tien jaar sleepte Akzo Nobel gemiddeld 82.000 ton van deze uiterst giftige, agressieve en zelfs kankerverwekkende chloor door ons land. De twee 'chloorroutes' lopen van de Akzo-fabrieken in Hengelo en Delfzijl naar de Botlek bij Rotterdam en doorkruisen daarbij de binnensteden van onder meer Groningen, Zwolle, Amersfoort, Gouda, Deventer en Almelo. Woongebieden, waar in totaal totaal tweeënhalf miljoen mensen huizen. En die beginnen, na een paar verontrustende incidenten met de chloortrein en na de 'voor onmogelijk gehouden' vuurwerkramp in Enschede, zéér ongerust te worden. Zo presenteerden afgelopen november zeven Groningse burgemeesters het 'Raamplan Chloor', waarin gesteld wordt dat een chloor-ongeval 5000 doden en 18000 gewonden tot gevolg kan hebben.

Het comité 'Rood sein voor de chloortrein', een initiatief van de SP en een groot aantal milieuorganisaties (waaronder Greenpeace, Milieudefensie en Natuur en Milieu), vindt dat het afgelopen moet zijn met het nachtelijk gesleep met chloor dwars door Nederland en startte in december een grootscheepse campagne voor stopzetting ervan. Hengelo had de primeur. SP-Kamerlid Remi Poppe plaatste samen met de Hengelose wethouder De Waal en Marc Koene van de Stichting Natuur en Milieu een symbolisch stootblok op de rails. Gevolgd door een realistische simulatie van de effecten van een chloorramp door theatergroep Drents Drama Team. Tenslotte kreeg Akzo-directeur A. Baas het eerste exemplaar aangeboden van het door het wetenschappelijk bureau van de SP geschreven rapport 'Rood sein voor de chloortrein'.
'De gemeenteraad heeft zich unaniem uitgesproken tegen de chloortransporten. Ze belemmeren ons bij de verdere ontwikkeling van de stad,' zei wethouder De Waal. 'Het transport vindt plaats met de grootst mogelijke voorzichtigheid. Probleem is alleen: áls er iets gebeurt, kan het vreselijk mis gaan.'
Vanuit Hengelo verspreidt de campagne zich intussen naar alle gemeenten langs de chloorroute. In een oplage van 140.000 exemplaren wordt de speciale 'Chloorkrant' uitgedeeld die omwonenden informeert over de gevaren van de transporten en hen tevens oproept om hiertegen in verzet te komen. In de plaatsen langs de 'chloorroute' worden wekelijks acties, manifestaties en info-avonden gehouden.
'Wij houden ons aan de wet,' verzekert H. Scheffers, directeur van de business-unit basis-chemicaliën van Akzo. 'Sterker nog, onze maatschappelijke verantwoordelijkheid uit zich onder meer in additionele veiligheidsvoorwaarden voor de chloortransporten. Die zijn in heel Europa uniek. Trouwens, met chloor is nog nooit een dodelijk ongeluk gebeurd.'

'We konden van geluk spreken dat het ongeluk 's morgens vroeg plaatsvond, toen iedereen nog binnen zat…'

Daar heeft Scheffers gelijk in. Maar de incidenten die wél plaatsvonden geven op z'n minst te denken.
In januari vorig jaar ontspoorden er twee wagons van de chloortrein op een Akzo-rangeerterrein bij Delfzijl. Op dat moment reed de trein maar vijf kilometer per uur, zodat de uit de rails gelopen wagons ternauwernood overeind bleven. Jean Rouwet, voorzitter van de gemeenteraadsfractie in Hengelo, herinnert zich zelfs twee ongevallen. 'Na een ontsporing heeft er eens een wagon in het hart van de stad dwars op het talud gestaan. En ook is er een keer een chloorwolk ontsnapt door een verkeerde pakking in een afsluiter. Mensen kregen ademhalingsproblemen en over een hele strook waren alle bomen en struiken kapot. We konden van geluk spreken dat het ongeluk 's morgens vroeg plaatsvond, toen iedereen nog binnen zat…' En dan zijn er nog een ontsporing en een botsing met chloorwagons in respectievelijk Kijfhoek bij Rotterdam (1986) en Linne (1992). Campagnecoördinator Harry Voss van het SP-MilieuAlarmteam wijst bovendien op het feit, dat gemeenten slecht zijn voorbereid op grote rampen. 'Gebleken is dat gemeenten in geval van een ramp helemaal geen hulp kunnen bieden. Geen vervoer, geen infrastructuur etcetera. Het meest schrijnende voorbeeld is Volendam. Slachtoffers moesten helemaal naar Aken om geholpen te kunnen worden. En bij die cafébrand ging het maar om rond de honderd mensen. Bij een chloorramp gaat het om duizenden!'
Voss erkent dat de chloortransporten gebonden zijn aan strenge veiligheidsvoorschriften en dat de kans op onheil niet echt groot is. 'De vuurwerkramp in Enschede heeft echter aangetoond dat dit allemaal geen garantie op veiligheid biedt. Als Akzo zegt, dat je risico's nu eenmaal niet kunt uitsluiten, moet ik daar om lachen. Dit risico kun je namelijk heel gemakkelijk uitsluiten: gewoon stoppen! Daar komt nog eens bij dat het gesjouw met chloor dwars door Nederland helemaal niet nodig is. Akzo kan ook de grondstof zout vervoeren en het chloor in de Botlek maken, waar het gebruikt wordt voor de PVC-fabricage. Bovendien bestaan er genoeg alternatieven voor chloor als grondstof. Het zijn dus puur economische redenen waarom deze transporten plaatsvinden. Akzo moet zich gewoon aan de afspraken houden.'

'Akzo pleegt economische chantage! Straks kan de belastingbetaler nog opdraaien voor het wanbeleid van het concern'

Voss verwijst hiermee naar Akzo's toezegging uit 1993 aan de provincie Zuid-Holland om tot vrijwillige afbouw van de transporten te komen. Hetgeen nooit gebeurde. Evenmin werd aan de belofte voldaan om in 1995 met het transport vanuit Hengelo op te houden. Het chemieconcern heeft te kennen gegeven dat het alleen maar wil stoppen als dit geen nadelige financiële gevolgen heeft. In de brief die Akzo Nobel aan alle inzenders van de protestbon in de 'Chloorkrant' stuurde staat: 'Wij zijn bereid om de transporten met tachtig procent te verminderen. Om dat te bereiken moeten wij de chloorfabriek in Rotterdam uitbreiden. Met de uitvoering daarvan is tijd gemoeid en veel geld. Het overleg met de minister (Pronk, red.) gaat onder andere over zijn financiële ondersteuning van dat plan.'
'Kijk, niet Akzo maar de wetgeving bepaalt wat acceptabel is en wat niet,' verduidelijkt H. Scheffers van Akzo. 'Als je vindt dat iets anders moet, moet je de wet veranderen. Er zijn genoeg andere risico's in ons land, ook met gevaarlijke stoffen, die blijkbaar wel geaccepteerd worden. Waarom onze transporten dan niet? Chloor vertegenwoordigt maar een klein aandeel van alle gevaarlijke stoffen die vervoerd worden. De minister heeft in het verleden bepaald dat ons vervoer voldoet aan de veiligheidseisen. Als Pronk nu vindt, dat afbouw van de transporten sneller moet - of dat ze helemaal van de baan moeten - dan is het niet meer dan logisch dat de overheid daar financieel aan bijdraagt.'
Harry Voss, fel: 'Dat is je reinste economische chantage! Straks kan de belastingbetaler opdraaien voor het wanbeleid van Akzo. Pronk moet zich harder opstellen en Akzo moet gewoon de portemonnee trekken. Simpel zat. Niemand mag risico lopen voor het economisch gewin van Akzo, hoe klein dat risico ook is. Het is schandalig dat de veiligheid van de burgers op het spel wordt gezet voor een ordinaire centenkwestie.' Volgens het Rotterdamse SP-raadslid Mathijs Spaas kan het chemieconcern dat makkelijk betalen. 'Milieuorganisaties hebben uitgerekend dat verplaatsing van de productie naar Botlek maar 10 miljoen kost. En Akzo boekte over de eerste tien maanden van vorig jaar een winst van anderhalf miljard. Ik bedoel maar.'

'De burgemeester van Apeldoorn zei laatst persoonlijk tegen mij: 'Ik wil dat goedje niet meer door mijn stad hebben'

Volgens Harry Voss groeit de steun voor de campagne 'Rood sein voor de chloortrein' met de dag. Steeds meer burgemeesters, wethouders en inwoners van gemeenten langs de chloorroute delen de bezorgdheid van de actievoerders. Sommige burgemeesters en brandweercommandanten overwegen momenteel de koppen bij elkaar te steken om tot een gebundeld verzet tegen de chloortransporten te komen. 'Ik durf wel van een omslag in denken te spreken,' zegt Voss. 'Een groeiend aantal mensen wordt zich bewust van de gevaren die kleven aan de chloortransporten. Ze schrikken ervan. De meesten wisten niet eens dat zo'n rijdende bom door hun woonomgeving rijdt. Bij gemeenten neemt het besef toe dat zij uiteindelijk verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van de burgers. Zo zei de burgemeester van Apeldoorn persoonlijk tegen mij: Ik wil dat goedje niet meer door mijn stad hebben.'
In Rotterdam uitte SP-raadslid Mathijs Spaas eind december tegenover het college van B en W zijn ongerustheid over de chloortrein, te meer daar het gevaarte de hele metropool van Noordoost (Prins Alexander) tot Zuidwest (Charlois) doorkruist. Maar de Maasstad wilde er (toen nog) niet aan. Spaas: 'In feite zei het college in eerste instantie: Het is niet aan ons. Wat je hieruit kunt afleiden, is dat het belang van Akzo in Rotterdam een stuk groter is dan in andere plaatsen. De grootste Akzo-fabriek staat namelijk hier. Of de stad flink onder de plak zit? Dat kun je wel stellen, ja. Als ze voor Akzo strengere voorwaarden zouden opstellen, dan zou dat ook voor alle andere bedrijven moeten gelden die bijvoorbeeld van het zogenaamde 'chemie-lijntje' van IJsselmonde en Charlois naar de Botlek gebruik maken. En ja, dan wordt het moeilijk voor een stad die zichzelf graag ziet als 'mainport' van de rest van de wereld. Maar ik moet zeggen, dat er een verschuiving merkbaar is in de Rotterdamse politiek. 'Rood sein voor de chloortrein' heeft hier in de stad heel wat mensen aan het denken gezet en dat kan het college niet zomaar negeren. Het wordt dus zeker nog spannend.'

De echte Tribune is veel dikker en veel mooier! Wil je een jaar lang de Tribune in huis voor slechts 13 euro? Vul dan het aanvraagformulier in!