SP :: Publicaties :: Tribune

Terughoudendheid centraal in SP-visie op genetische technologie

Niet alles wat kán, moet ook kunnen

‘Patenten op (vormen van) leven moeten worden afgewezen. Hetzelfde geldt voor genetische manipulatie, tenzij gegarandeerd kan worden dat er geen blijvende schade wordt aangericht.’ Deze tekst liet het negende congres van de SP op 18 december 1999 vastleggen in Heel de Mens, het beginselprogramma van de partij. Het congres zei er meteen bij dat de discussie hiermee niet beëindigd was. Besloten werd dat de visie nader uitgewerkt en bediscussieerd zou worden. Inmiddels heeft een speciaal daarvoor gevormde werkgroep een notitie geschreven die twee keer besproken en vervolgens goedgekeurd is door de Partijraad en die vastgelegd is in de brochure Wat moeten we met de genetische technologie? Een samenvatting.

Genetische manipulatie van landbouwgewassen

helemaal verbieden

De risico's van manipulatie van landbouwgewassen zijn letterlijk onvoorspelbaar. Slechts extreme en dringende omstandigheden zouden het nemen van dergelijke risico's kunnen rechtvaardigen. Die omstandigheden doen zich niet voor. Ook de honger in de wereld is geen argument om met de genen van landbouwgewassen te knoeien. Ondervoeding is geen gevolg van onvoldoende productie, maar van ongelijke distributie, verspilling in de rijke landen en gebrek aan politieke wil om deze problemen op te lossen.

Genetische manipulatie van micro-organismen

aan strikte voorwaarden binden

Genetisch gemanipuleerde micro-organismen kunnen van pas komen in de gezondheidszorg en bij het oplossen van milieuproblemen. Daar zijn goede voorbeelden van. Verder onderzoek hiernaar en toepassing ervan dienen dan ook te worden toegestaan – maar wel onder strikte voorwaarden en strenge controle.
Een zinvol gebruik is het inzetten van genetisch gemanipuleerde bacteriën die olievervuiling opruimen, waarna ze sterven omdat ze geen ander voedsel kennen dan olie. Een nuttige toepassing is ook het gebruik van genetisch gemanipuleerde micro-organismen bij de productie van bijvoorbeeld insuline, antibiotica, hormonen en enzymen. Dit gebeurt in de veilig afgesloten omgeving van laboratoria.
Terughoudendheid blijft echter ook hier geboden. Het is immers maar de vraag of de veiligheid ooit volledig gegarandeerd kan worden: ieder genetisch gemanipuleerd materiaal draagt risico in zich. Daarom moet het gebruik ervan beperkt worden tot situaties waarin geen andere technieken gebruikt kunnen worden die we beter kennen, en die veiliger zijn.

Gebruik van transgene dieren

nee, tenzij

Genetische manipulatie van dieren dient bijna volledig te worden afgewezen. Hierop kan alleen in bijzondere situaties een uitzondering gemaakt worden ten behoeve van de gezondheidszorg. Dat kan namelijk voordelen opleveren bij het onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen en naar de mogelijkheden van gentherapie. Toch moet gelden dat genetische manipulatie met dieren alleen toelaatbaar kan zijn bij belangrijke gezondheidsproblemen en als alternatieven ontbreken. Er moet steeds een nauwgezette afweging gemaakt worden tussen enerzijds het welzijn van, en het respect voor het dier, en anderzijds de ernst van de gezondheidsproblemen bij mensen.

Xenotransplantatie

uitkomst brede maatschappelijke discussie afwachten

Xenotransplantatie is het transplanteren van materiaal (cellen, weefsel of organen) van een soort naar een andere. Bijvoorbeeld het implanteren van varkensharten in mensen. De techniek wordt gebracht als een antwoord op het ontbreken van voldoende menselijke donatie-organen. Om de organen van dieren geschikt te maken voor mensen, is genetische manipulatie van de donordieren onvermijdelijk. Maar ook dan nog zal de patiënt die het orgaan ontvangt, zijn/haar leven lang afweer-onderdrukkende medicijnen moeten gebruiken. Xenotransplantatie is wereldwijd nog nauwelijks toegepast. Wel wordt er druk onderzoek naar gedaan. De SP vindt dat er een wettelijk moratorium (een pas op de plaats) moet komen op klinisch onderzoek en proefdieronderzoek naar xenotransplantatie. Argumenten hiervoor zijn onder andere de risico's, de onvoorspelbare gevolgen als het mis gaat, het ontbreken van maatschappelijk draagvlak en het welzijn van het dier. Ook klinische toepassing van xenotransplantatie en de productie van transgene varkens wijzen we af. Alleen fundamenteel onderzoek kan voortgezet worden, zolang het plaatsvindt onder zeer strikte voorwaarden, onder toezicht van de overheid en met buitensluiting van elke commerciële druk. Dergelijk onderzoek levert namelijk informatie op die een algemeen nut kan hebben voor de gezondheidszorg en ook andere technieken vooruit kan helpen. Verder moet er een breed maatschappelijk debat komen over de (on)aanvaardbaarheid van xenotransplantatie, vergelijkbaar met de brede maatschappelijke discussie over kernenergie in de jaren tachtig.

Gentherapie

soms aanvaardbaar

Gentherapie is het vervangen van ‘foute’ genen bij de mens. Daarbij kan het gaan om het aanbrengen van veranderingen in voortplantingscellen. Dat heet kiembaan-gentherapie en is bijzonder riskant, omdat veranderingen worden meegegeven aan toekomstige generaties. Worden veranderingen aangebracht in het genetisch materiaal van lichaamscellen die niet met de voortplanting te maken hebben, dan spreekt men van somatische gentherapie. Deze veranderingen worden niet overgebracht op toekomstige generaties en brengen dus minder risico met zich mee.
Voor kiembaan-gentherapie moet een wettelijk verbod in de plaats komen van het vrijwillige moratorium dat nu geldt. Somatische gentherapie is aanvaardbaar als het gaat om bestrijding van erfelijke ziekten waarvoor geen andere effectieve en menswaardige behandelingsmethode bestaat. Voordat een dergelijke therapie mag plaatsvinden, moeten toezicht en toetsing gegarandeerd worden door een centrale commissie in het kader van de wet op medisch wetenschappelijk onderzoek, met strikte regels die ook ethische afwegingen inhouden.

Genetisch onderzoek bij voorspellende geneeskunde

erg terughoudend mee zijn

Voorspellende geneeskunde – onderzoek naar erfelijke aandoeningen – is niets nieuws, maar krijgt via genetisch onderzoek wel een grote uitbreiding. Naast nieuwe mogelijkheden herbergt die ontwikkeling ook grote risico's, met name voor de solidariteit in de samenleving. Voorspellende geneeskunde mag dan ook alleen gebruikt worden in het belang van het individu en niet voor derden (zoals verzekeringsmaatschappijen) en alleen in het kader van medische doeleinden.

Alle toegestane onderzoeken onderoverheidstoezicht

Voorkomen moet worden dat de combinatie van commerciële belangen en riskante technieken tot ongelukken leidt. Op de terreinen waar genetische manipulatie niet op voorhand wordt afgewezen, moet dus de greep van de commercie weggenomen worden. Alle onderzoek, voor zover toegestaan, moet plaatsvinden onder toezicht van de overheid en mag niet uit handen worden gegeven aan particuliere bedrijven of oncontroleerbare instituten.
Om te voorkomen dat onderzoekers en producenten het ‘nee, tenzij-principe’ dat nu geldt bij genetische manipulatie van dieren, te ruim interpreteren, moet de samenstelling van de toetsingscommissie die hierop toeziet ingrijpend gewijzigd worden. In de commissie moeten onafhankelijke deskundigen, onder wie ethici, tenminste de meerderheid te hebben. Als bedrijven toch op overtredingen worden betrapt, dienen ze op een ‘zwarte lijst’ te komen.

Wat moeten we met de genetische technologie? Het rapport Wat moeten we met de genetische technologie? is compleet online te lezen en te bestellen.

Dossier genetische manipulatie

De echte Tribune is veel dikker en veel mooier! Wil je een jaar lang de Tribune in huis voor slechts 13 euro? Vul dan het aanvraagformulier in!