SP :: Publicaties :: Tribune

Zo kan het niet langer met Schiphol!

Tekst Peter Verschuren Foto Jan Lankveld

Schipholvoorjaar in de Tweede Kamer. In mei ging het over de eerstkomende jaren, in juni is de langere termijn aan de beurt: de milieuvergunning na 2003. Het kabinet wil de luchthaven fors door laten groeien, en wel op de huidige plek. Ruim 100 organisaties, waaronder de SP, bieden tegenwicht. Samenwerkend in het comité Schiphol Anders pleiten ze voor beperking van de luchtvaart, in het belang van de omwonenden en het milieu.

Wat er mis is met Schiphol, wordt glashelder aangegeven door de directeuren van de zeven regionale gezondheidsdiensten in de zone rond de luchthaven. De GGD-hoofden vatten in december ’99, in een noodkreet aan het kabinet, de effecten samen die Schiphol heeft op de gezondheid van de omwonenden. De feiten liegen er niet om, blijkt uit een bloemlezing. Meer dan 120.000 mensen worden ernstig in hun slaap gestoord. In het gebied vlak rond de luchthaven gebruiken er zo’n 500 tot 1000 méér slaap- en kalmeringsmiddelen dan statistisch verwacht mag worden. Negatieve effecten op de leerprestaties van de kinderen rond Schiphol zijn ‘aannemelijk’. Het gebruik van medicijnen voor hart- en vaatziekten is bij enkele duizenden mensen toe te schrijven aan de geluidsbelasting door vliegverkeer. In een straal van 25 km rond Schiphol ervaren meer dan 80.000 mensen ernstige geurhinder en meer dan 100.000 serieuze stof-, roet- en rookhinder. Binnen een straal van 10 kilometer rond de luchthaven wordt 14 procent meer medicijnen verstrekt voor CARA dan daarbuiten. En als laatste: in de regio Schiphol blijken enkele duizenden personen hun gezondheid als slecht te ervaren vanwege de milieubelasting door de luchthaven.

‘Er is in het verleden al zoveel beloofd rond Schiphol, waar niets van terechtkwam’

Ondanks deze feiten kiest het kabinet voor méér passagiers, méér vracht en méér vluchten. En dus voor méér lawaai, méér vervuiling, een grotere kans op ongelukken en een verdere opeenhoping van wegen en bedrijven. ‘De uitbreiding wordt gekoppeld aan strenge milieunormen, zodat de overlast niet verder toeneemt’, bezweren de ministers de kritiek op hun plannen. De vraag is echter, hoe geloofwaardig die verzekering is. SP-Kamerlid Harry van Bommel is er in ieder geval niet van onder de indruk: ‘Er is in het verleden al zoveel beloofd rond Schiphol, waar niets van terechtkwam. Heel recent nog: eerst verzekerde verkeersminister Netelenbos dat er géén nachtvluchten zouden komen voor EK-supporters. En nu zegt ze dat die wél tot de mogelijkheden behoren. De discussie rond het aantal gehinderden en milieunormen is verder een hele schimmige, waarbij verschillende onderzoeksmethoden door elkaar lopen en waarbij een belangrijk twistpunt is hoe uitgebreid er gemeten moet worden. Volgens de stichting Natuur en Milieu zijn er 389 geluidsmeters nodig om de lawaaioverlast volledig in kaart te brengen. Netelenbos wil echter maar 11 van die meters installeren.’

Voor de SP is bovendien het voorkomen van extra overlast onvoldoende. Van Bommel: ‘We moeten niet accepteren dat vele tienduizenden mensen ernstige hinder blijven ondervinden, maar we moeten streven naar nul gehinderden. Wat ons betreft komt er daarom een verbod op nachtvluchten en binnenlandse vluchten, en stopt de oneigenlijke subsidie op vliegen die nu gegeven wordt in de vorm van accijnsvrije vliegtuigbrandstof en tickets zonder BTW. Ook moet het aantal overstappers teruggedrongen worden. Van de 37 miljoen passagiers die vorig jaar Schiphol aandeden, kwam bijna de helft er alleen maar voor een tussenstop. Fijn voor Schiphol en de KLM, maar maatschappelijk gezien natuurlijk waanzin.’

‘Omwonenden van Schiphol eisen een gezonde leefomgeving. Minder herrie, minder stank en vervuiling, minder gevaar!’

De discussie over uitbreiding van Schiphol speelt al heel lang en heeft de afgelopen jaren geleid tot de nodige strijd van omwonenden. ‘Al die initiatieven zouden zich moeten bundelen om meer gewicht in de schaal te leggen,’ concludeerde de SP-Kamerfractie begin dit jaar. Het gevolg was een brief van Harry van Bommel, Agnes Kant en Jan Marijnissen aan alle organisaties die zich met Schiphol bezighouden. En dat leidde vervolgens tot de oprichting van Schiphol Anders. In dit brede actiecomité werken meer dan 100 organisaties samen onder het motto: ‘Omwonenden van Schiphol eisen een gezonde leefomgeving. Dat betekent: minder herrie, minder stank en vervuiling, minder gevaar!’ Naast veel plaatselijke en regionale bewonersgroepen en de SP onderschijven onder meer ook GroenLinks, Milieudefensie, de Noord-Hollandse Milieufederatie en de stichting Natuur en Milieu deze eis. Om duidelijk te maken wat er moet gebeuren, heeft Schiphol Anders inmiddels tienduizenden protestkaarten en Grote Schiphol Anders-kranten verspreid. Op de internationale actiedag S.O.S. (save our sleep – red onze slaap) voerden tientallen comitéleden actie tegen nachtvluchten; in de vertrekhal van Schiphol en gekleed in pyjama. Op het programma staat onder andere nog het aanbieden van de actiekaarten en een zwartboek vol klachten van omwonenden aan minister Netelenbos.

‘Als we ons samen sterk maken, kunnen we meer druk uitoefenen dan de best gefinancierde lobby’

Schiphol Anders-voorzitter Henri Soeterink woont in de Bijlmer: ‘Voor mij waren het de El Al-ramp van ’92 en de bijna ramp met een toestel van Garoeda in ’99 waardoor ik in actie kwam. Na de Bijlmerramp was er sprake van totaal onverantwoordelijk gedrag tegenover de mensen. Het Garoeda-vliegtuig kwam recht boven de Bijlmer in de problemen, loosde zijn volle tanks kerosine boven Friesland en de Waddenzee en maakte een noodlanding op Schiphol. Niets aan de hand, luidde de officiële reactie. Maar voor mij was de maat vol. We hebben geen respect voor de mensen in de Bijlmer en onder de aan- en uitvliegroutes, is wat de verantwoordelijke bestuurders in feite steeds als boodschap afgeven. Ik accepteer dat niet langer. Oké, Nederland is een handelsland. Het is logisch dat de transportlobby sterk is en aandringt op extra faciliteiten. Maar we hebben de politiek om daar paal en perk aan te stellen. Vandaar onze actie.’

Volgens Soeterink heeft de Schiphol Anders-campagne zeker invloed op het Haagse beleid. ‘De politiek kan het zich niet veroorloven de eisen uit de samenleving te blijven negeren. Als we ons samen sterk maken, kunnen we meer druk uitoefenen dan de best gefinancierde lobby.’

Een litanie van gebroken beloftes

Wie de regering nog vertrouwt als het om Schiphol gaat, is wel héél erg naïef. Schiphol Anders heeft eens op een rij gezet welke beloften allemaal gebroken zijn de afgelopen jaren en komt tot de conclusie dat ook geheugenverlies gezien moet worden als een gezondheidsgevolg van de luchtvaart. De kwaal komt vooral voor in de regio Den Haag, en onder een bijzondere bevolkingsgroep: de leden van het kabinet. Geluidsoverlast 1997: Voor het eerst gelden wettelijke geluidsgrenzen voor Schiphol. Dit had volgens de Luchtvaartwet al in 1979 het geval moeten zijn. 1997: Schiphol overschrijdt de wettelijke geluidsgrenzen. Premier Kok en minister Jorritsma beloven plechtig: ‘Dit is eens maar nooit weer.’ 1998: Schiphol overschrijdt opnieuw de wettelijke geluidsgrenzen. Premier Kok: ‘Dit is eens maar nooit meer zó.’ 1999: Schiphol overschrijdt voor het derde achtereenvolgende jaar de wettelijke geluidsgrenzen. Opnieuw gedoogt het kabinet de overtredingen. Minister Netelenbos verzekert dat vanaf nu nooit meer gedoogd zal worden. CO2-uitstoot 1995: In de Planologische Kernbeslissing (PKB), het besluit tot aanleg van de vijfde baan, staat dat de uitstoot van CO2 in de regio Schiphol niet mag toenemen ten opzichte van 1990. 1999: Minister Netelenbos: ‘Wat betreft CO2 staat er helemaal niets in de PKB, dat moet in internationaal verband worden aangepakt.’ Veiligheid 1995: Het kabinet in de PKB: de kans op ongelukken rond Schiphol mag niet toenemen in vergelijking met 1990. 1998, 1999, 2000: RIVM en de Commissie voor de MER concluderen dat de kans op neerstorten in vergelijking met 1990 aanzienlijk is toegenomen rond Schiphol. Stank 1995: Het kabinet in de PKB: ‘de stankoverlast in de regio Schiphol mag niet erger worden dan in 1990.’ 1998: kabinet: het stand still-beginsel voor geur wordt losgelaten, want het is niet haalbaar. 2000: Provincie Noord-Holland: stank is met 37 procent toegenomen sinds 1990. 2000: Milieu Effect Rapport van Schiphol zelf: aantal inwoners binnen de geurcontouren zal in 2002 verdubbeld zijn ten opzichte van 1990.

Ook wie níet vliegt, betaalt mee aan de luchtvaart
Subsidies aan de luchtvaartsector in de landen van de Europese Unie:
5,1 miljard gulden	directe subsidies aan luchtvaartmaatschappijen
38,6 miljard gulden	geen accijns op kerosine
14,3 miljard gulden	geen BTW op tickets
2,0 miljard gulden	geen BTW op kerosine
3,1 miljard gulden	belastingvrij winkelen (inmiddels voor vluchten binnen de EU afgeschaft per 1 juli 1999)
63,1 miljard gulden per jaar

 

Economen tegen de groeifilosofie

De bijdrage die Schiphol levert aan de Nederlandse economie is vele malen kleiner dan de transportlobby ons wil doen geloven. Tegenover het bescheiden aandeel van 2,5 procent dat de luchthaven heeft in ons bruto nationaal product (alles wat we produceren), staan miljarden aan directe en indirecte subsidies. Niet alleen omwonenden en milieubeschermers maar ook economen verzetten zich daarom tegen de groeifilosofie. Enkele voorbeelden. Weinig rendement ‘Het rendement van luchtvaartmaatschappijen is gering. Er geldt wat het CPB heeft genoemd de guldens-tonnen-paradox: er wordt veel vervoerd, maar weinig aan verdiend, de toegevoegde waarde is laag.’ Prof. dr. P. Rietveld, Vrije Universiteit, 1998. Belang overschat ‘Er wordt weinig verdiend aan grote vervoersstromen. Misschien aardig voor een enkel privaat bedrijf als de KLM, maar de milieuschade is groot en het levert nauwelijks toegevoegde waarde voor Nederland op. De tijd is voorbij dat transport essentieel was voor behoud en versterking van de concurrentiepositie’ Prof. dr. Pols, TU Delft, 1997. Uitbreiding is onzin ‘Die uitbreiding op Schiphol is onzin. Er is sprake van een enorme consumptie. Dat vervoer is veel en veel te goedkoop in verhouding tot de schaarste. Natuurlijk doet het wel iets voor de economie, maar het gaat om een verkeerd soort welvaartsgroei. We moeten nu kwalitatieve groei nastreven.’ Prof. J. van Duijn, Erasmusuniversiteit Rotterdam, KRO radio, 1999.

Zie ook:

De website van het comité Schiphol Anders

De echte Tribune is veel dikker en veel mooier! Wil je een jaar lang de Tribune in huis voor slechts 13 euro? Vul dan het aanvraagformulier in!