Opeens heb je het: je komt in actie!

Meteen naar de inhoud!

www.sp.nl

Zoeken

Solidair-extra, juli 2000

Op het rechte spoor: Werkonderbrekingen verdienen begrip

conducteur deelt flyer uit

Opeens heb je het: je komt in actie

Actie bij het NS-personeel. Op 2 juni liep de ochtendspits vast, doordat conducteurs en machinisten hun dagtaak massaal begonnen met werkoverleg, en pas daarna de treinen in beweging zetten. Op de dag van de EK-finale, 2 juli, bleven de min of meer aangekondigde acties uit. Maar de dreiging dat de treinen opnieuw stil komen te staan, is levensgroot aanwezig. Want het voornemen van de NS om machinisten en conducteurs voortaan op een klein aantal vaste lijnen te laten rijden, staat nog steeds recht overeind.
Doordat het om spontane acties gaat en een echte actieleiding ontbreekt, kon de NS-directie de toon zetten in de media. En dus zijn actievoerders afgeschilderd als onverantwoordelijke figuren die de vertragingen niet willen oplossen. Volgens de SP is juist het tegendeel het geval. Wij beseffen terdege hoe vervelend het is als een trein plotseling uitvalt door een actie van het spoorpersoneel. Maar wij weten dat de werkonderbrekingen een lange voorgeschiedenis hebben, en dat de actievoerders alles geprobeerd hebben om met andere middelen hun stem gehoord te krijgen. Juist zij hebben terdege oog voor de belangen van de reizigers. Wij vinden het daarom belangrijk dat zij hun verhaal kunnen overbrengen aan de klanten van de NS, aan u. Daarom maken we deze krant, waarin we enkele machinisten en conducteurs aan het woord laten en waarin Kamerlid Harry van Bommel de visie van de SP geeft. We besluiten de krant met een oproep aan u, om uw mening te geven. Hebt u begrip voor de acties, of juist niet? Wilt u het spoor privatiseren, of in handen van de overheid houden? Laat het ons weten.

Personeel én reizigers dupe van privatisering

‘Laten we Engelse toestanden in Nederland zien te vermijden,’ is de oproep van Peter den Haan, medewerker van NS Reizigers Rotterdam. Engeland is daarin het symbool van volledige privatisering, met grote negatieve gevolgen voor personeel én reizigers. ‘In de Europese Gemeenschap is ooit afgesproken dat de exploitatie van het openbaar vervoer losgekoppeld moet worden van de infrastructuur. Nederland ging voortvarend aan de slag, met Engeland als grote voorbeeld. Er kwam een warboel aan reorganisaties als voorbereiding op volledige privatisering. Ook besloot de regering dat de prijs omhoog moest. Want geprivatiseerde bedrijven moeten natuurlijk wel winst maken.
De NS werd opgesplitst in business units en onlangs kwam NS Reizigers met het reorganisatieplan Bestemming Klant. Een betere naam zou zijn: Bestemming Beurs. Hier komt ook de productbinding vandaan, de mooie naam voor het binden van machinisten en conducteurs aan vaste trajecten. Want dat is een voorwaarde om regionale lijnen als hapklare brokken te kunnen afstoten. Intern onderzoek heeft uitgewezen dat deze manier van werken tot 30 procent inefficiënter kan zijn. Bovendien beperkt het de mogelijkheden om bij te sturen bij calamiteiten en ontregelingen, doordat het personeel geen kennis meer heeft van andere lijnen en ander materieel.’
Den Haan wijst erop dat reizigers en personeel allebei belang hebben bij de strijd tegen de privatisering. ‘Als winst het doel wordt, komen alle andere zaken op de tweede plaats. We moeten samen een vuist maken voor kwalitatief goed openbaar vervoer en kwalitatief goed werk.’

Niet privatiseren, maar investeren in verbeteringen. En wel nú!

‘NS-Reizigers schiet zichzelf in de voet,’ concludeert SP-Kamerlid Harry van Bommel. ‘Tevreden conducteurs en machinisten is de beste personeelsadvertentie die de NS zich kan wensen. En het slechtste is wat nu gebeurt: dat de medewerkers massaal laten weten dat ze woedend zijn. De conducteurs moeten alles opvangen en krijgen alle klachten over zich heen. Zij zijn de hele belangrijke schakel met de reizigers. De NS-directie zou zich dat moeten realiseren en een plan intrekken dat zó veel begrijpelijke weerstand oproept.’
Van Bommel wijst de privatisering van de spoorwegen af. ‘Privatiseren is voor de regering een middel om tot concurrentie te komen. Maar moeten we blij zijn met concurrentie? Volgens Paars komt dat de dienstverlening aan de klanten ten goede. Ik zie dat niet. Concurrentie op het spoor, zoals met de alweer failliete lijn van Lovers, is voor de reizigers vreselijk onhandig, met aparte kaartjes, aparte loketten en kortingskaarten die niet geldig zijn. Concurrentie om het spoor, waarbij complete baanvakken verkocht worden, betekent dat het lijnennet opgeknipt wordt. Dat levert problemen op met de aansluitingen en zal ertoe leiden dat vooral geïnvesteerd wordt in de drukke lijnen. Het gaat immers om het maken van winst, niet om de ontsluiting van regio’s. De ervaringen met NoordNet en de lijn Mariënberg-Almelo bewijzen dat concurrentie alleen maar slechtere service oplevert.’
Geen privatisering dus. Maar wat dan wel? Van Bommel: ‘Er moet snel geïnvesteerd worden in technische verbeteringen. Op de belangrijkste trajecten moeten alle lijnen viersporig worden, op het hele lijnennet moet de stroomsterkte op 25 kilovolt gebracht worden: dat vergoot de capaciteit enorm, en het BB21-systeem moet ingevoerd worden. Treinen kunnen dan volkomen veilig dichter op elkaar rijden waardoor de capaciteit extra toeneemt. Die zaken kosten veel geld, en daarom moeten ze nú geregeld worden. Nu is het geld er. Als we willen dat het openbaar vervoer écht een belangrijke rol speelt in de 21ste eeuw, dan moeten er nú geïnvesteerd worden. Daarnaast moet de service verbeterd worden door bijvoorbeeld het openhouden van loketten en het inzetten van voldoende conducteurs op álle lijnen.’

Tegen de afbraak van de motivatie valt niet op te werven

‘Het gaat om veel méér, dan om het wel of niet willen rijden van rondjes om de kerk.’ Hoofdconducteur Hans Jannink (foto) baalt van de beeldvorming in de media over het conflict tussen de medewerkers en de directie van NS Reizigers. ‘Het personeel is alle aanslagen op de kwaliteit van het werk meer dan zat. Van nieuwe plannen die die kwaliteit nog verder onder druk zetten, willen we daarom helemaal níets weten.’
FNV-kaderlid Jannink licht toe: ‘De privatisering heeft NS ‘gedwongen’ om reorganisaties te sta-pelen. Daar komt bij dat het aantal reizigers fors is gestegen en het personeelsbestand niet. En om de kosten nog meer te drukken is jaren achtereen op onderbezetting gestuurd en zijn de dienstlengten toegenomen. Alles bij elkaar heeft dat de kwaliteit van de arbeid ontzettend onder druk gezet. Tegen die achtergrond is het absurd om – zoals nu voorgesteld wordt – het werk eentoniger te maken en tegelijkertijd de controle op te voeren door mystery guests in te zetten die moeten controleren of het personeel er de kantjes vanaf loopt. Als de NS zich daar zorgen over maakt, moet ze maatregelen nemen die de motivatie vergroten, in plaats van verder afbreken.’
De slechte kwaliteit van het werk heeft grote gevolgen. Jannink: ‘Treinpersoneel heeft een verzuim van boven de 20 procent. En dan heb ik het niet over perioden met veel griep. Daarnaast is de uitstroom gigantisch: zowel naar WAO als ander werk. NS-personeel stond erom bekend, dat het nogal honkvast was. Daar is weinig van over. Onlangs sprak ik een machinist van 59 jaar die erover dacht om ander werk te zoeken. Daar valt niet tegen op te werven.
De instroom in de WAO ligt bij de NS al jaren boven het gemiddelde. Dat kan ook moeilijk anders, want het bedrijf doet niets om de arbeidsomstandigheden te verbeteren. NS is niet in staat om analyses te maken over het verzuim, omdat een adequate registratie gewoon ontbreekt. Ook de reïntegratie blijft sterk achter. Wat het bedrijf laat zien aan inspanningen, is alleen om de wetgever tevreden te stellen. En zelfs daarin blijft men in gebreke. Het bedrijf beschikt nog steeds niet over de wettelijk verplichte ongevallenregistratie, en arbojaarplannen werden nooit of zeer beperkt uitgevoerd.’

‘Privatisering is verheven tot geloof’

‘Het lijkt erop, dat de roep om privatisering en de reorganisaties die daar automatisch uit volgen tot een geloof verheven zijn. Een geloof waarin alles om het geld draait en waarin passagiers en werknemers op de tweede plaats komen. Mijn indruk is dat het aantal sein-, wissel- en materieelstoringen duidelijk is toegenomen de laatste jaren. Dat is ook logisch: privatiseren betekent werken voor de winst, en dan bezuinig je waar je maar kunt.’
Dick Vermeer, machinist, al 20 jaar werkzaam bij de NS.

‘NS-plannen bedreigen de veiligheid’

‘De plannen van de NS betekenen dat er voor ons, met standplaats Lelystad, nog maar vier verschillende lijnen overblijven. Dat zijn alle vier agressielijnen. Nu al is het soms voor conducteurs een probleem dat ‘klanten’ dreigen ik zoek je thuis op. Hierdoor zijn al collega’s verhuisd, waaraan NS dan wel actief meewerkt. Maar het is gewoon absurd dat je door agressie op je werk zou moeten verhuizen.
Een ander nadeel is dat je concentratie verslapt als je steeds hetzelfde traject rijdt. Er treedt een gewenningsproces op. Als een sein altijd op groen staat, neem je dat automatisch aan en ben je er niet op bedacht als het een keer anders is. Eentonigheid doet afbreuk aan de veiligheid.
De NS heeft altijd gezegd dat de vaste trajecten alleen ingevoerd worden als daarvoor voldoende draagvlak is onder het personeel. Maar nu zet men het plan toch door, terwijl dat draagvlak compleet ontbreekt. Je begrijpt dat de werksfeer naar een dieptepunt daalt. En de directie zich maar zorgen maken over het nijpende personeelstekort...’
Roy Portier, machinist, 20 jaar werkzaam bij de NS.

‘Het geld gaat naar het buitenland’

Wat zich nu wreekt bij de NS, en waar vooral de reizigers de dupe van zijn, is het jarenlang ontbreken van noodzakelijke investeringen om ons spoorwegnet bij de tijd te houden. Trajecten zijn nergens drie- of viersporig, waardoor problemen meteen tot grote vertragingen leiden. De onderhoudsstaat van het materieel is bedroevend en er zijn nog veel te veel onveilige spoorovergangen. Zaken genoeg dus die schreeuwen om geld, als je tenminste de klant centraal wilt stellen. Maar wat doet de NS met de dikke zes miljard gulden die ze ontvangen heeft uit de verkoop van Telfort en de aandelen Worldonline? Een deel keert ze als dividend uit aan de aandeelhouder, de Nederlandse staat, en de rest investeert ze in een bedrijf dat op het Engelse spoor moet gaan rijden. En tegelijkertijd krijgt het personeel de schuld van de vertragingen…’
Willem van der Veer, materieel-planner, 10 jaar werkzaam bij de NS

‘Door winsthonger te weinig controle op technische mankementen’

‘Met het verhaal dat er minder vertragingen zijn als het personeel maar op vaste trajecten rijdt, krijgen wíj de zwarte piet toegespeeld. Uit onderzoek blijkt echter dat maar een paar procent van de vertragingen te maken heeft met het NS-personeel. De privatisering en de winsthonger die daarbij hoort, leveren veel meer vertragingen op. Vroeger hadden we bijvoorbeeld de 24-uurscontrole. Treinen werden dagelijks onderzocht op technische mankementen. Dat gebeurt niet meer, met als gevolg dat ze om de haverklap stil staan.
Wat écht speelt bij de vaste trajecten, is dat die eenvoudiger maken om hele lijnen met personeel en al te verkopen. Er was sprake van afstoting van de lijn Amsterdam – Den Helder. Dat plan is nu in de ijskast gezet, maar kan er simpel weer uitgehaald worden. En dan is het makkelijk als je het personeel mee kunt verkopen.’
Hoofdconducteur Ron Abbo, NS’er sinds 1991.

Wat vindt u?

Heeft u er begrip voor dat machinisten en conducteurs massaal ‘stop’ zeggen tegen hun directie? Of vindt u het niet terecht dat ze actie voeren? Wat is uw mening over de privatisering van het spoor? Wat kan beter bij de NS? En wat vindt u ervan de dat SP deze krant verspreid? Wij horen het heel graag. Omdat we oprecht geïnteresseerd zijn in uw visie en omdat we van de reacties een rapportje maken dat we aanbieden aan de directie van NS Reizigers en de Tweede Kamer. (Uiteraard worden daarin de namen van de reageerders niet opgenomen.)
U kunt uw mening op verschillende manieren geven: door te bellen met 0800 022 5005 (gratis), per e-mail op solidair@sp.nl en per fax op (010) 243 55 66
Laat het weten als u een exemplaar wilt ontvangen van het verslag dat we maken van alle reacties. En wilt u alstublieft aangeven of u reiziger bent, of NS-medewerker.

Zie ook: