SP :: Publicaties :: Tribune

OuderenNUkrant najaar 2003

De pensioentijdbom bestaat niet

‘De pensioenbom tikt onder de samenleving. Een grijze golf dreigt onze welvaart weg te spoelen.’ Aan dreigende beeldspraak geen gebrek als het erom gaat de toekomstige (on)betaalbaarheid van de pensioenen aan te geven. Maar is er ook écht wat aan de hand? Of zijn het vooral de verzekeringsmaatschappijen die zich roeren – om geld te verdienen aan angstgevoelens die ze zelf oproepen. Als antwoord hierop prikt OuderenNu een aantal fabels door.

Fabel 1: Er zijn straks te weinig mensen met een baan om de grote groep ouderen te kunnen onderhouden.

Wat klopt, is dat de verhouding tussen aantallen werkenden en aantallen gepensioneerden verandert. Tegenover elke 65-plusser stonden in 2000 bijna drie werkenden. Naar schatting is dat in 2040 gedaald tot iets minder dan twee werkenden per 65-plusser. Maar: die gepensioneerden van straks sparen nu wel zélf voor hun pensioen. En ze sparen veel. Zoveel zelfs, dat de kassen van een aantal pensioenfondsen rond de eeuwwisseling overstroomden en er forse bedragen teruggestort werden naar de aangesloten bedrijven.

Voor de AOW ligt het anders: daarbij zijn het wel de werknemers van straks die betalen voor de ouderen van straks. Levert dat dan problemen op? Valt wel mee. In Nederland vormen de aanvullende pensioenen (waarvoor dus gespaard is) een vrijwel even groot deel van de totale oudereninkomens als de AOW. Meer dan 91 procent van de werknemers bouwt inmiddels een pensioen op naast de AOW. En voor de blijvende uitbetaling van die AOW is inmiddels ook al een forse buffer aangelegd. Rampen zijn híer daarom niet te verwachten. In landen als Frankrijk en Italië ligt dat heel anders. Daar zijn weinig pensioenfondsen met grote spaarpotten en dreigen wel enorme problemen.

Fabel 2: De pensioenfondsen hebben zoveel op de beurs verloren dat ze in de problemen komen.

Op dit moment voldoet het vermogen van een aantal pensioenfondsen inderdaad niet aan de norm die eraan gesteld wordt. Door jarenlange hoge beursrendementen konden de premies laag gehouden worden en dat wreekte zich toen de koersen kelderen. Het is duidelijk dat de vermogens weer op peil gebracht moeten worden. Dat zal de bedrijven geld kosten en dat zal ook betekenen dat veel pensioenpremies omhoog gaan. Maar dramatisch is het beslist niet. Eind 2001 (toen de beurs al aardig ingezakt was) hadden de pensioenfondsen gemiddeld nog 19 procent méér in kas dan nodig is om aan alle toekomstige aanspraken te voldoen. En inmiddels trekken de beurskoersen alweer duidelijk aan.

Fabel 3: Naast de kosten van de AOW nemen ook de kosten van de gezondheidszorg toe door de vergrijzing. Samen zijn ze echt niet te betalen.

Door de vergrijzing zullen de uitgaven aan zorg stijging met naar schatting 3,6 procent van alles wat we in Nederland verdienen. Daar staat echter wel tegenover dat de kosten aan onderwijs, kinderbijslag en kinderopvang zullen dalen door de veranderende bevolkingssamenstelling. Per saldo blijft er nog wel een uitgavenstijging over, maar die is te klein om echt voor problemen te zorgen.

Slotvraag: Zijn er dan helemaal geen problemen?

O zeker wel. Door de euro zullen eventuele pensioenrampen in Frankrijk of Italië ook onze economie beïnvloeden. Het risico van inflatie ligt levensgroot op de loer en de vraag is of de afspraken rond de gemeenschappelijke Europese munt een pensioencrisis in grote EU-landen kunnen overleven.

Daarnaast is er de afbrokkelende solidariteit die bijvoorbeeld tot uiting komt in de roep om gezamenlijke regelingen te vervangen door individueel sparen en verzekeren. Vooral werkgevers zullen daarvoor pleiten, en vooral de mensen met lage inkomens zullen er de dupe van zijn. Er dreigen dus wel degelijk grote problemen. Maar dat zijn wel zaken die los staan van de vraag of de pensioenen en de AOW in de toekomst nog wel te betalen zijn.

De gevreesde vergrijzingstijdbom zal niet meer dan een nat klappertje blijken te zijn, concludeerde de econoom Robert Went terecht. ‘De vraag of er een fatsoenlijk bestaan is voor de ouderen van straks, hangt niet af van de beschikbare middelen, maar van de vraag of we daar sociaal en rechtvaardig mee om willen gaan. Niet het gebrek aan geld is een bom onder onze beschaving, maar het gebrek aan solidariteit.’

Verder nieuw op SP.nl

• Spanning maart 2012:
  Nieuwe lente, nieuw perspectief
• ZO elfde editie

Tribune april

• Architect Hans Semeijn en Jan Marijnissen
• Eerste SP-wet aangenomen
• Voedsel Focus Amersfoort: ‘Ik leef niet, ik overleef’
• Adieu Vijverhofstraat
• Vaarwel en welkom
• Dennis de Jong: ‘Help de ondernemers’
• Burgerwaarnemers bij Russische verkiezingen