Alternatieve Troonrede 2002

www.sp.nl

Alternatieve Troonrede 2002

(15 september 2002 - Paasheuvel)

Leden der Staten-Generaal, lieve landgenoten!

Ik ga u de troonrede voorlezen, die ik over twee dagen niét mag voordragen in de Ridderzaal. De officiële troonrede wordt er weer een - zo mag ik u alvast wel verklappen - met een hoog gehalte aan tegeltjeswijsheden (om meneer Zalm te citeren). Terwijl wij toch leven in een tijd die vraagt om steviger teksten. Om teksten als verbale oorvijgen, zou ik welhaast zeggen. -Welnu, die oorvijgen worden in deze alternatieve troonrede wél uitgedeeld. En wel door de ministers van mijn schaduwkabinet.

Kitty Courbois leest de Alternatieve Troonrede 2002 tijdens Festival Tomaat

Hebben wij dan een schaduwkabinet? Ja, dat hebben wij. Niet zo een als in de jaren '60 toen Joop den Uyl nog in de oppositie zat en een groep mensen om zich heen had verzameld die zo snel mogelijk zelf op het pluche wilden en zich als zodanig ook aan het volk presenteerden. Nee, mijn schaduwkabinet bestaat uit mensen die niet zo'n behoefte hebben om zichzelf op de voorgrond te dringen. Je zou ze kunnen kenschetsen als oplettende, kritische, tegendraadse, onafhankelijke landgenoten. Maar wel mensen met het hart op de goede plaats én mensen die verstand hebben van wat er gaande is op hún terrein in de samenleving.
Zij maken zich de laatste tijd grote zorgen. Niet zozeer over hun eigen portemonnee of positie, maar meer over die van de kwetsbaren onder ons. Daarom zijn het mensen naar mijn hart. En vandaar dat ik hun kritiek en hun bezorgdheid graag aan u door wil geven.
Bezorgdheid is er bij hen in het bijzonder over de weg die de nieuwe regering is ingeslagen. Nu was die weg ook onder de voorgaande kabinetten al niet de meest voor de hand liggende koers naar een gezonde samenleving, maar sinds enkele maanden lijkt ons 'schip van staat' een rámkoers te zijn ingeslagen.
Maar wat willen wij ook met zoveel onervarenheid op de brug? Dat begint al met de man die plotseling kapitein is geworden. Die komt bij wijze van spreken zó van de zeevaartschool en moet nu meteen de koers uitzetten. En had hij nu nog maar een paar wijze en ervaren stuurlieden naast zich. Maar helaas, bij de rest van het officierskorps is de situatie nog zorgelijker. Er lopen er tussen die niet eens op de zeevaartschool zijn gewéést. Laat staan dat zij ooit eerder een roer in handen hebben gehad.
Dat zij zich desalniettemin opwerpen als de nieuwe roergangers van ons 'schip van staat', getuigt van arrogantie en zelfoverschatting. Dat blijkt inmiddels ook: ze zijn nog maar amper van wal gestoken en de chaos breekt al los: het roept en schreeuwt maar door elkaar vanaf de brug. Het ene moment is het: 'stuurboord!' het volgende moment: 'bakboord'! Dan weer roept er iemand dat er zwaar weer op komst is. Maar een duidelijke koers om de storm te trotseren… ho maar! Dat moet wel tot schipbreuk -leiden, vrees ik.
En zaten zij nu maar alléén aan boord, dan konden wij daar nog enig plezier aan beleven. Want er is - zoals u weet - geen schoner vermaak dan leedvermaak. Maar het probleem is dat wij allemaal in hetzelfde schuitje zitten. Ikzelf dus als boegbeeld (en ik kan u zeggen dat dat géén pretje is onder deze omstandigheden) en de rest van het volk als bemanning. Zij moeten de dwaze bevelen gehoorzamen en… dreigen straks mee naar de kelder te gaan.
Maar laat ik geen voorbarige conclusies trekken en eerst de feiten aandragen.

Weinigen zullen ontkennen dat wij dit voorjaar de meest dramatische verkiezingen uit de geschiedenis beleefden. Een politieke moord had ons land niet meer meegemaakt sinds 1672, toen de gebroeders Johan en Cornelis de Witt door het Haagse oranje-gepeupel werden gelyncht omdat zij er van verdacht werden plannen te hebben gesmeed om de stadhouder te vermoorden.
Naast de laffe aanslag die vier maanden geleden een charismatisch en aanstormend politicus het leven kostte, waren de jongste verkiezingen om nog een andere reden dramatisch. Zij leerden ons immers wat er gebeurt als de politiek het zicht heeft verloren op wat er leeft onder het volk. Kiezers die zich door de politici in de steek gelaten voelden, lieten zich verleiden om met gelijke munt te betalen en op hun beurt de oude partijen massaal de rug toe te keren. Zij stemden op de nieuwe man, die hun onvrede uitdagend onder woorden bracht.
Helaas was de remedie die hij voorstond zo mogelijk nog erger dan de kwaal die hij zei te zullen bestrijden. Daarom vervult niet zozeer de politiek aardverschuiving van dit voorjaar ons met zorg, als wel de richting waarin die verschuiving is gegaan.
Want inmiddels zitten wij opgescheept met een regering die wel lippendienst bewijst aan de zogenaamde nieuwe politiek, maar die een regeerakkoord presenteerde dat velen onder ons het gevoel geeft een halve eeuw te worden teruggeworpen in de tijd. Naar de jaren '50 van de vorige eeuw dus. Niet omdat er in het nieuwe kabinet maar één vrouwelijke minister zit, wat (sinds de legendarische Marga Klompé in 1956 als eerste vrouw in de regering kwam) niet meer is voorgekomen.
Nee, hadden we Marga nog maar! Zij zette zich als minister van Maatschappelijk Werk in voor de zwakken op een manier zoals je dat van een ware christen-politicus mag verwachten. En toen ze later minister van CRM werd, had ze heel wat meer aandacht voor de cultuur dan het kabinet dat vandaag regeert. Want cultuur is voor dit kabinet kennelijk zo onbelangrijk geworden, dat er in het strategisch akkoord met niet één woord over wordt geschreven. Wat dat betreft zijn we nog verder dan vijftig jaar teruggeworpen in de tijd.
Als ik spreek over de jaren '50 dan doel ik op de angst die toen bij velen heerste onder invloed van het Koude-Oorlogsdenken. Er is de afgelopen maanden weer zo'n sfeer gegroeid, waarin straffeloos intolerante dingen gezegd en gedaan kunnen -worden. En veel goedwillende burgers, die verzet in zich voelen opkomen tegen die inhumane uitspraken, laten zich weer -intimideren en zijn bang om hun stem te verheffen en… doen er maar liever het zwijgen toe
Dat is een veeg teken.
De angst wordt helaas niet alleen veroorzaakt door anonieme dreigementen aan het adres van hen die nog wél voor hun mening durven uit te komen, maar klinkt ook openlijk uit de mond van nieuwe bewindslieden. Zo heeft de minister van Integratie zich schaamteloos ontpopt tot een minister van Intimidatie.
Er wordt door hem en door zijn partijgenoten tweedracht -gezaaid tussen allochtone en autochtone landgenoten, er wordt gedreigd met verbanning en zelfs met het op de helling zetten van onze rechtsorde om een ongelijke behandeling in de rechtszaal mogelijk te maken.
Tegelijkertijd worden zogenaamde linkse rechters en ambte-naren openlijk verdacht gemaakt en worden er schaamteloze pogingen gedaan ze uit te rangeren met geen ander argument dan dat ze links zijn.
En wat voor hen geldt, geldt in versterkte mate voor mensen die dit land proberen binnen te komen. De minister intimideert deze vluchtelingen zonder hun verhaal te kennen en wíl het ook niet kennen. Terwijl het asielbeleid de laatste jaren onder 'Paars' al zoveel harder is geworden, is het voor hem nog niet hard genoeg. Tachtig procent van hen die hopen hier een betere en veiliger toekomst te vinden, worden bij voorbaat schamper de deur gewezen als 'economische gelukszoekers'.
En dat terwijl hijzelf hét voorbeeld is van de economische -gelukzoeker. Want was híj het niet die zijn raadslidmaatschap voor het CDA opgaf en politiek asiel zocht bij de LPF toen hij daar een dikbetaalde ministersbaan kon krijgen?!
En wij allen weten dat er meer ministers in dit kabinet zijn, die hun eigen politieke partij vlot verloochenden toen het pluche lonkte. Over normen en waarden gesproken.

Commissies en mooie woorden kunnen niet verbloemen dat de échte normen en waarden van dit kabinet de normen zijn van de postchristelijke Europees-Amerikaanse vrije markt. Dat is de markt waarin het recht van de sterkste even vanzelfsprekend is als in de Grieks-Romeinse wereld van Keizer Augustus.
Het peil van beschaving van een volk laat zich nog altijd het zuiverst afmeten aan de mate waarin zij zich het lot aantrekt van de zwaksten en kwetsbaarsten. Welnu, wanneer wij die maatstaf hanteren bij het beoordelen van de voornemens van dit kabinet dan voelen wij ons opnieuw op een weg terug in de tijd. Het is een weg, die onder de voorgaande kabinetten helaas al was ingezet. Maar dit lijkt wel een snelweg terug in de tijd.

Over wie spreken wij, als we het hebben over de zwaksten in onze samenleving? Dan hebben wij het bijvoorbeeld over de meer dan één miljoen mensen die hier in armoede leven. Het voorgaande kabinet had te weinig oog voor de ernst van hun situatie. Al tien jaar is een proces van sociale verharding aan de gang en dat wordt nu in versneld tempo doorgezet. Dat wil zeggen: er komt nog minder geld voor gesubsidieerde arbeid, de sollicitatieplicht - ook voor ouderen - wordt aangescherpt, er komen eigen bijdragen in de gezondheidszorg en de WAO wordt nog verder afgebroken.
Desalniettemin roept de nieuwe premier dat zijn kabinet een schild voor de zwakken wil zijn. Het motto dat op dat schild is geschilderd, luidt: sociaal voor wie niet kan, streng voor wie niet wil. Maar wie maakt uit of iemand niet kán of niet wíl werken? Mensen in de bijstand moeten nu permanent bewijzen dat ze buiten hun schuld in die positie zitten. Ze worden geconfronteerd met de argwanende vraag hoe het kan dat ze nóg geen baan hebben gevonden. Zo'n benadering houdt mensen
gevangen in een sfeer van bevoogding en ondergeschiktheid. Het tast hun gevoel van eigenwaarde aan.
Natuurlijk kan armoede te maken hebben met persoonlijk tekortschieten, maar de omvang van de nu al jaren bestaande armoede in ons rijke land dient bij de overheid toch allereerst vragen op te roepen over de aard en inrichting van de samenleving. Hoe is het mogelijk dat die armoe niet is opgelost? Voor dit kabinet vormen echter niet de miljoen arme mensen en de groeiende kloof tussen arm en rijk het probleem, maar wel het feit dat er wellicht regels zijn die mensen zouden kunnen -afhouden van het meedoen aan de markteconomie.
Zo komt onze samenleving steeds meer te staan in het teken van de markt en de competitie tussen mensen. Wij zijn een geldmaatschappij geworden, waarin mensen die onbetaalde arbeid doen ook niet meer worden gewaardeerd en het woord 'solidariteit' nog slechts een meewarig lachje kan uitlokken: 'Die is gék, die werkt voor niks!'

Onder de één miljoen armen bevinden zich 360.000 kinderen. Die kinderen gaan naar school, zoals elk kind. Maar die scholen zijn - net als andere delen van de verzorgingsstaat - onder het paarse bewind armlastig gemaakt. En helaas wordt dat beleid onder het nieuwe kabinet niet bijgesteld. In tegendeel. -Ondanks de verkiezingsbeloften over meer geld voor het onderwijs trekt het regeerakkoord geen cent extra uit om het dramatisch lerarentekort aan te pakken en de klassen daadwerkelijk te verkleinen. Op het wetenschappelijk onderwijs wordt zelfs nog verder bezuinigd.
Het gevolg is een verdere 'tweedeling'. Aan de ene kant zijn er kinderen met rijke ouders die voor hun kroost bijbetalen wat
de overheid niet meer garandeert, aan de andere kant staan de kinderen van arme ouders, die geen geld hebben om de
tekorten te compenseren.
Het lerarentekort verscherpt die situatie: scholen met veel leerlingen uit arme delen van de bevolking hebben een veel slechtere 'marktpositie' bij het werven van leraren. In die scholen is het lerarentekort dan ook het grootst. Met als gevolg: uitval van lesuren, weinig tijd en aandacht voor kinderen met leerproblemen en dus: achteruitgang van de kwaliteit van het onderwijs. Zo zet de scheiding tussen kansarm en kansrijk zich voort onder een kabinet dat zegt een schild voor de zwakken te zijn. In plaats van meer samen wordt het ook in het onderwijs steeds meer apart en gescheiden.
Het is een tweedeling die bijna ongemerkt kan voortwoekeren. Ongemerkt omdat het kabinet ook geen budgetten meer uittrekt om dit soort scheefgroei te kunnen signaleren. Zo wordt én bezuinigd én voorkomen dat het beleid publiekelijk aan de schandpaal kan worden genageld.
Maar dat dient wél te gebeuren. Want de ontwikkelingen in ons onderwijs hebben uiteindelijk ernstige gevolgen voor de samenleving als geheel.
Wanneer wij bijvoorbeeld spreken over een ander heet hangijzer in het maatschappelijk debat - de jeugdcriminaliteit - dan heeft dat probleem zijn wortels ook - en misschien wel juist - in het onderwijs.
Helaas is door achtereenvolgende regeringen de oplossing van de jeugdcriminaliteit gezocht in strengere straffen en meer cellen. Dat kost handen vol geld en alle onderzoeken wijzen uit dat het niet helpt. Wat wél helpt is ook bekend uit onderzoek: de twee betrouwbaarste voorspellers van later crimineel gedrag zijn: armoede en schooluitval.
Daarom moet je investeren in het onderwijs. Daar kunnen kinderen die thuis te weinig stimulans of begeleiding hebben, extra aandacht krijgen. Maar dat kan alleen als er geld is om voldoende leerkrachten aan te trekken en die de tijd te geven om scheefgroei vroegtijdig te onderkennen en maatregelen te treffen.
Helaas gebeurt dat nu alleen door een enkele bevlogen leraar die er zijn vrije tijd in steekt. Maar wat is dan de praktijk als hij met een probleemgeval bij bijvoorbeeld het Bureau voor Jeugdzorg aanklopt? Dat hij op een wachtlijst stuit. Ook de Raad voor de Kinderbescherming heeft wachtlijsten van een half jaar, maar het nieuwe kabinet heeft besloten om daar toch nog verder te gaan bezuinigen.
Ziedaar het beleid: aan de ene kant wordt er geld uitgetrokken voor meer cellen en tegelijk wordt dat geld weggehaald bij de preventie. Het is een van de voorbeelden waaruit blijkt hoezeer kortzichtigheid en angst het politieke denken in ons land nog steeds - en steeds meer - in hun greep hebben.

Dit kabinet wil - ik zei het al - een schild voor de zwakken zijn. Niemand zal ontkennen dat zieken tot de zwakkeren horen. Maar in de afgelopen jaren groeiden de wachtlijsten van ziekenhuizen en zorginstellingen. Vóór de verkiezingen was bijna iedereen het er dan ook over eens, dat er een einde moest komen aan deze situatie, een situatie waarvan de vorige bewindsvrouw uiteindelijk moest toegeven dat ze mensenlevens heeft gekost.
Er moet dus veel meer geld naar de gezondheidzorg. Want er is méér en beter betaald personeel nodig, personeel dat weer tijd krijgt om een relatie met de patiënten op te bouwen, zodat die zich veilig en vertrouwd voelen, een basisvoorwaarde voor het genezingsproces. Maar er is bijvoorbeeld ook geld nodig om er voor te zorgen dat er jongeren blijven kiezen voor het zware werk in de forensische psychiatrie. Want als daar nog meer gaten vallen, zal dat rechtstreekse gevolgen hebben voor de veiligheid van de samenleving.
Er was een man die vóór de verkiezingen die kritiek ook meermalen onder woorden bracht. En zowaar, hij werd minister van Volksgezondheid! De kans voor een nieuwe aanpak dus. Maar toen hij op het pluche zat was er eerst géén extra geld voor de zorg. De problemen moeten volgens hem opgelost worden door de bureaucratische regels af te schaffen. En al is dat op zich een goede zaak, iedereen - ook de minister - weet dat dát volstrekt onvoldoende is. En zowaar, enkele dagen geleden zei hij dat de ziekenhuizen ook mogen blijven opereren als ze door hun budget heen zijn. Helaas werd hij prompt tot de orde geroepen door de minister van Financiën, die niet van plan is dat te gaan be-talen. Opnieuw een voorbeeld van hoe er vanaf de brug door de één 'stuurboord!' wordt geroepen en door de ander 'bakboord!'.
De tijd zal leren in hoeverre dit kabinet al dan niet een schild voor de zwakken is.

Behoor je als zieke al tot de zwakken in onze samenleving, dat geldt zeker voor de chronisch zieken; mensen die tot aan hun dood gehandicapt door het leven moeten. Het is een triest vooruitzicht, dat in een werkelijk beschaafde samenleving zal worden verzacht door extra zorg en hulp. En dat zeker in het komende begrotingsjaar, want 2003 is uitgeroepen tot 'het Europees jaar voor mensen met een handicap'. Ook onze
regering heeft zich verplicht om een beleid te ontwikkelen dat alle vormen van uitsluiting en apartheid van gehandicapten en chronisch zieken actief bestrijdt.
Helaas toont het jongste rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau aan dat veel mensen met een handicap wel degelijk te maken hebben met uitsluiting, doordat ze te weinig inkomen hebben om de noodzakelijke extra uitgaven te kunnen betalen.
Daarom is het zorgwekkend te moeten constateren dat het regeerakkoord weinig voornemens bevat die het lot van deze mensen verlichten. Waar al gewag van hen wordt gemaakt, worden ze aangeduid als gebrekkigen. Misschien zou het daarom goed zijn om alle bewindslieden een verplichte cursus te laten volgen van de Chronisch Zieken en Gehandicapten Raad. Daarna zal het kabinet misschien gaan beseffen wat de noden zijn en alsnog een beleid uitzetten dat past bij het Europees Jaar van de Gehandicapten.

Wie lang ziek is of op zijn werk een handicap heeft opgelopen, raakt in de WAO. Is het op zichzelf al geen pretje om je baan en je collega's zo te verliezen, dit kabinet wil het lot van deze mensen nog verder verzwaren. Alleen zij die blijvend arbeids-ongeschikt zijn, zullen straks nog recht op een WAO-uitkering -hebben. Alle anderen verdwijnen via de WW in de bijstand en wie minder dan 35 procent arbeidsongeschikt is, moet gaan werken, maar krijgt geen compensatie meer voor het verlies aan loon dat hij (of zij) lijdt door die handicap.
Tegelijkertijd bezuinigt de regering ook nog eens honderden miljoenen op gesubsidieerde arbeidsplaatsen, zodat het WAO'ers nóg moeilijker wordt gemaakt om aan de slag te komen. En nog steeds worden de werkgevers niet verplicht om 5 tot 7 percent arbeidsongeschikten in dienst te nemen. Gebeurde dat wél, dan waren er meteen honderdduizend WAO'ers minder en hoefde het nu aangekondigde asociale beleid niet te worden uitgevoerd.

Ook psychisch zieken kunnen zichzelf amper of niet staande houden in onze verharde samenleving. Steeds vaker haken -mensen af die het tempo van de 24-uurs economie en de hoge werkdruk niet aankunnen. Daarom ook moet de opvangfunctie van psychiatrische ziekenhuizen worden uitgebreid. Om te voorkomen dat deze mensen thuis verwaarlozen of zonder zorg op straat terecht komen.
Helaas neemt het aantal mensen dat - mede als gevolg van psychische problemen - gaat zwerven, snel toe. Verleden jaar waren er al 66.000 mensen voor korte of langere tijd dakloos. Dat wil zeggen: evenveel als er inwoners zijn in een stad als
Oss of Almelo.
Uit onderzoek blijkt dat de helft van hen naast psychische problemen ook andere problemen heeft, zoals verslaving of schulden. Maar op mensen met meer dan één probleem zijn onze instanties niet ingericht. Daardoor raken velen tussen de wal en het schip van de ambtelijke molen en belanden uiteindelijk in de goot. En wij moeten beschaamd constateren dat de overheid structureel voorbij blijft gaan aan deze meest kwetsbaren onder ons. Omdat ze vaak niet geregistreerd zijn, bestáán ze gewoon niet voor die overheid. Het getuigt van een oogkleppenmentaliteit die - zoals altijd - het zicht op de werkelijke problemen ontneemt.

Niet alleen mensen zijn soms zwak en kwetsbaar, dat zijn de natuur en het milieu bijna per definitie. Planten en dieren hebben geen stem en zijn afhankelijk van ons, mensen. Nu is
de premier afkomstig uit een partij die altijd beweert dat de overheid een goed rentmeester van de schepping dient te zijn.
Maar wederom worden christelijke woorden omgezet in on-christelijke politiek: de fiscale subsidies op groene stroom, groen beleggen, energiezuinige auto's en huishoudelijke apparaten verdwijnen, waarmee een plotseling einde komt aan de vergroening van ons belastingstelsel. Er komt minder subsidie voor openbaar vervoer en meer voor de aanleg van asfaltwegen. En
het kwartje van Kok kan weer aan autorijden worden besteed. Er worden honderden miljoenen per jaar bezuinigd op de aankoop van natuurgebieden, het vierde Nationale Milieubeleidsplan is in de kast gezet en het verdrag van Kyoto in feite in de prullenbak gegooid. Zelfs de Minister van Milieu is afgeschaft, zodat er in naam van natuur en milieu ook geen lastige opmerkingen meer gemaakt zullen worden in de ministerraad.
Al die dingen gebeuren op basis van een milieudiagnose, die is te herleiden tot stamtafelpraat over het afschaffen van een woud van regels, waarna alles wel goed zal komen. Waarméé, is niet zo duidelijk. Niet met het milieu in elk geval. Waarschijnlijk wél met de bevriende vastgoedondernemers, die graag vrij spel krijgen in de schaarse open ruimte om daar nóg meer landschapsverpestende bedrijfsterreinen en pretparken neer te kwakken. Geheel passend in die sfeer zullen ook de beperkingen om villa's zomaar ergens in het groen te mogen bouwen, grotendeels gaan verdwijnen.
Begrijpt u waarom ik mij op een weg terug in de tijd voel? Terwijl het toch allemaal schijnt te gebeuren in naam van 'de vooruitgang'.

Het begrip 'vooruitgang' is in onze tijd verengd tot 'economische vooruitgang'. Vooruitgang heeft niets meer te maken met geestelijke groei, maar betekent slechts: meer geld verdienen.
Maar als ik het dan toch even mag hebben over geestelijke vooruitgang, dan maak ik mij zorgen over de verloedering van één van de grootste krachten in onze maatschappij waar het gaat om opvoeding en opinievorming. Ik bedoel: de televisie.
De jacht op geld overheerst ook daar alles en de commerciële televisie wordt geheel vrij gelaten om alles ondergeschikt te maken aan geld. In tegenstelling tot andere westerse landen zijn deze stations in Nederland niet of nauwelijks aan inhoudelijke regels gebonden. Weliswaar heeft kortgeleden de nieuwe minister van Normen en Waarden gezegd dat geweldsfilms op tv verboden zouden moeten worden, maar zijn partijgenoot en staatsecretaris die de media in zijn portefeuille heeft, haastte zich te vertellen, dat hij die mogelijkheid wel heeft, maar er voorlopig geen gebruik van denkt te maken. De burgers zijn immers zelf mondig genoeg om te kiezen…

Burgers worden helaas in toenemende mate gemanipuleerd, zeker ook via de televisie, die haar taak als opvoeder en opinievormer schromelijk verwaarloost. Waar is bijvoorbeeld het publieke debat over het afschaffen van het ministerie van Ontwikkelingssamenwerking? Waar hoorde of zag ik een discussie over het feit dat dit kabinet - en dus ons land - met zijn rug naar de rest van de wereld (behalve Amerika dan) gaat staan?
Over Amerika gesproken: het is verbijsterend te moeten consta-teren dat ook dit kabinet weer gedwee aan de leiband van Big Brother Amerika loopt. De allereerste daad was wat dat betreft even treurig als symbolisch: de aanschaf van een miljarden kostend gevechtsvliegtuig. En nu dreigen we te worden meegezogen in een nieuwe oorlog, waarvan we slechts één ding zeker weten: hij gaat aan duizenden onschuldige mensen het leven kosten.
Hoe kan dat gebeuren onder een premier en een minister van Buitenlandse Zaken, die beiden zeggen zich te laten inspireren door de normen en waarden van het christendom? Was het niet Christus die leerde over het toe keren van de rechterwang als je op de linker bent geslagen?
Terwijl we nu samen met die cowboy uit Texas nota bene al willen gaan meppen nog vóór we geslagen zijn…

Het kabinet wil nu een discussie over 'normen en waarden'. Daar ben ik vóór, maar waarover gaat het dan? Gaat het ook over de normen en waarden van de 'vrije markt', waarin 'ik' en het 'eigenbelang' de eerste en de laatste woorden zijn? Durven wij de discussie aan over onze overvloedige welvaart, gebaseerd op een economisch systeem dat miljoenen mensen uitstoot en overbodig maakt? En die binnen twintig jaar een ellende van ongekende omvang over grote delen van de wereld zal brengen?
De signalen die wat dát betreft van dit kabinet uitgaan, zijn weinig hoopgevend. Daar denken ze dat de zaak is opgelost zodra er geen politieagenten met oorbellen meer rondlopen.

Het zal u niet bevreemden als ik zeg me de vorstin te voelen
van een volk dat denkt hard onderweg te zijn naar de toekomst, maar dat in feite de weg terug heeft ingeslagen; terug richting barbarij. En nu er weer stemmen opgaan om de troonrede te beëindigen met een bede, dacht ik even om hier cynisch te eindigen met het toepasselijke liberale schietgebedje: 'Ieder
voor zich en God voor ons allen.'
Maar toen kwamen mij de laatste woorden in gedachten van de man met wie het ooit allemaal begon, de Vader des Vaderlands, Willem van Oranje. Ook hij werd slachtoffer van de pistoolschoten van een fanaticus. Volgens de overlevering sprak hij stervende: 'Mon Dieu!'- ja, hij sprak geen Nederlands want hij was een allochtoon. Dus: - 'Mon Dieu!, Mon Dieu! Ayez pitié de moi et de ce pauvre peuple!'
Dat zeg ik hem vandaag als bede na: 'Mijn God! Mijn God! Heb medelijden met mij en met dit arme volk!'

Maar dat zijn niet mijn laatste woorden! Ik wil anders eindigen, strijdlustiger. Want strijdlust is nodig de komende tijd. En opnieuw geeft de geschiedenis inspiratie. Het is binnenkort een eeuw geleden dat de Nederlandse arbeiders voor het eerst toonden welk een macht ze konden ontwikkelen. In januari 1903 legden ze het hele spoorwegnet stil. Albert Hahn maakte toen zijn beroemde prent met de nog beroemdere strijdkreet: Gans het raderwerk staat stil, als uw machtige arm het wil. Zo wás het ook; de spoorwegstaking toonde aan wat solidariteit vermag. Maar ook toen had Nederland een gereformeerde premier. Abraham Kuyper was zijn naam, bijgenaamd 'Abraham de Geweldige'. Hij vaardigde prompt de anti-stakingswetten uit die wij nu nog kennen als de worgwetten.
Ik eindig met die strijdkreet van1903, in de hoop dat ze voor u allen inspiratie voor 2003 mag zijn. En laat u niet in de luren leggen door een premier die zichzelf zo graag als een volgeling van Abraham Kuyper afschildert. Maar ach… 'Jan Peter de Geweldige'… de kans dat hij zó de geschiedenis in zal gaan, lijkt me bijna uitgesloten.
Daarom: landgenoten, geestverwanten! Vergeet het niet: 'Gans het raderwerk staat stil als UW machtige arm het wil!'

Leden van het schaduwkabinet 2002:
Ria von Bönninghausen, voorzitter NU'91 l Mies Bouhuys, schrijfster l Stella Braam, journaliste l Pierre Courbois, musicus l Wouter van Dieren, lid Club van Rome l Hans van Heijningen, solidariteitsfonds X-Y l Raf Janssen, Alliantie voor sociale rechtvaardigheid l Arjo Klamer, hoogleraar economie l Paul Jungbluth, onderzoeker sociale wetenschappen l Rob Limper, directeur Vereniging voor Openbaar Onderwijs l Huub Oosterhuis, dichter, schrijver l Nanneke Quick-Schuijt, kinderrechter l Lucas Reijnders, milieudeskundige l Kees Slager, schrijver l Jan Troost, voorzitter Chronisch Zieken- en Gehandicaptenraad l Ine Voorham, luitenant-kolonel van het Leger des Heils l Harry de Winter, tv-maker l Jan Zwanepol, voorzitter Belangenvereniging Arbeidsongeschikten

Blik eens terug op de vorige Alternatieve Troonredes