Drie stappen op weg naar goedkopere schoolboeken

www.sp.nl

Drie stappen op weg naar goedkopere schoolboeken

07-09-2005 • De SP stelt voor om via drie stappen de schoolboeken goedkoper te maken en uiteindelijk te komen tot gratis verstrekking van de schoolboeken aan de leerlingen. Als eerste stap stellen we voor om de BTW op leermiddelen af te schaffen. Door het voorbeeld van het Verenigd Koninkrijk te volgen worden schoolboeken en de bijbehorende CD-rom’s en DVD’s een stuk goedkoper. Ook de tweede stap zorgt voor een flinke prijsdaling: het in eigen beheer ontwikkelen van methodes. Na de eerste twee stappen kan de overheid met een bescheiden toevoeging aan de lumpsum, leermiddelen gratis aan de leerlingen verstrekken.

Ondanks de afschaffing van de vaste prijs voor schoolboeken zijn de prijzen dit jaar opnieuw gestegen. Ook de gedragscode schoolkosten heeft een beperkt effect. Bij de ondertekening van de gedragscode door verschillende betrokken organisaties werd al een beroep gedaan op de minister om haar steentje bij te dragen aan het terugdringen van de schoolkosten.

De SP heeft sinds haar entree in de Tweede Kamer een aantal ideeën over het betaalbaar houden en maken van onderwijs onder de aandacht gebracht. Zo stelden we voor om het lesgeld af te schaffen, om de zogenaamd vrijwillige ouderbijdrage af te schaffen of op z'n minst te maximeren en stelden we voor om de schoolboeken gratis aan de leerlingen te verstrekken.

Het lesgeld is inmiddels afgeschaft. Daarmee loopt Nederland weer in de pas met de rest van Europa. Voor de ouderbijdrage zijn betere voorschriften gekomen, maar is de naleving nog verre van voldoende. Er moet beter toezicht komen op de naleving van de gedragscode en de wettelijke regels. Voor wat betreft de schoolboeken behoort Nederland tot een kleine groep Europese landen die ouders laten betalen voor schoolboeken. Alleen in Noorwegen, Vlaanderen, Luxemburg, Italië en Nederland draaien de ouders op voor die kosten.

De SP pleit al jaren voor het gratis verstrekken van schoolboeken aan de leerlingen. Veel ouders zitten jaar na jaar met de handen in het haar, omdat de boekenpaketten steeds duurder worden. De boeken worden steeds luxer, er wordt steeds vaker gewerkt met CD-roms en voor elk vak is tegenwoordig wel een werkboek nodig. De luxe full-colour uitgaven, met veel afbeeldingen en extra informatie, vliegen je om de oren. Van sommige schoolboeken wordt maar de helft “gebruikt” in een schooljaar. In het jaar daarna krijg je weer een nieuw boek. Bij de begrotingsbehandeling vorig jaar reageerde minister Van der Hoeven afhoudend omdat zij eerst de ontwikkelingen rond het lesgeld wilde afwachten. Nu afschaffing van het lesgeld een feit is, komt de SP met een voorstel dat zonder grote kosten voor het Rijk de ouders geheel kan ontlasten van de boekenkosten. Met het zetten van de eerste twee stappen zullen de prijzen van schoolboeken aanzienlijk dalen, waardoor de derde stap – de gratis verstrekking van schoolboeken aan leerlingen - minder groot wordt.

Stap 1: De BTW op leermiddelen wordt afgeschaft

Nederland moet net als het Verenigd Koninkrijk geen BTW heffen op leermiddelen. Het is de moeite waard om te onderzoeken of Nederland het voorbeeld van de Engelsen kan volgen.

Volgens staatssecretaris Wijn van financiën dwingt Europese regelgeving ons om negentien procent BTW te heffen op educatieve CD-rom’s. Voor schoolboeken geldt op dit moment het lage BTW-tarief van zes procent, voor de bijbehorende educatieve CD-rom’s geldt het hoge tarief van negentien procent. Wijn geeft in antwoord op Kamervragen aan dat Europese regelgeving de Nederlandse overheid dwingt om deze differentiatie in de tarieven aan te brengen. De staatssecretaris verwijst naar het Europese beleid, maar volgens de educatieve uitgevers is dat niet meer dan een gelegenheidsargument. Niet voor niets moeten de richtlijnen worden vertaald in nationaal beleid en gelden ze niet onverkort. De staatssecretaris geeft ook aan, dat het niet gaat om nieuw beleid, maar om de interpretatie van bestaand beleid.

Ook bij het ministerie van Financiën is men uiterst ongelukkig met de maatregel. Dat is tussen de regels door ook te lezen in de beantwoording van de SP-Kamervragen. De GEU, de schoolmanagers VO, Ouders & COO en de stichting ICT op School hebben hun verbijstering over de huidige situatie uitgesproken

In Engeland kan men, blijkbaar in strijd met de Europese BTW-richtlijn, een tarief van nul procent VAT hanteren voor leermiddelen. Op z’n minst zouden audio-visuele leermiddelen onder het lage tarief moeten vallen, maar nog liever volgt Nederland het voorbeeld van het Verenigd Koninkrijk. De minister zou zonodig in Brussel moeten aandringen op gelijke behandeling van de lidstaten.

Stap 2: Het in eigen beheer ontwikkelen van nieuwe lesmethoden wordt gestimuleerd

De SP wil dat de minister stimuleert dat scholen en docenten in eigen beheer lesmethoden ontwikkelen. De kwaliteit van een lesmethode hoeft niets aan aantrekkelijkheid in te boeten, als hij in eigen beheer wordt gemaakt. De digitalisering van onderwijsmethodes geeft een keur aan mogelijkheden voor grafische en interactieve applicaties, die de mogelijkheden van een full-colour boek ver te boven gaan. De keuzemogelijkheden voor de docenten worden zelfs groter wanneer de methode wordt aangeboden in de vorm van digitale modules. Scholen hebben de educatieve uitgeverijen niet nodig. De expertise loopt in de school rond. Docenten die uren krijgen om een methode te ontwikkelen, zijn beter af in dienst van de publieke sector, dan bij een uitgeverij die de credits en de winst opstrijkt. Volgens een berekening van Ouders & COO hoeft een bekende wiskundemethode die nu op een derde van de scholen wordt gebruikt, niet meer te kosten dan acht miljoen aan ontwikkeling en een jaarlijks bedrag van ongeveer 700.000 euro voor het onderhoud.

Een dergelijke zelf ontwikkelde methode kan zelfs nog goedkoper uitvallen door alle opdrachten, die nu in een apart uitgegeven werkboek worden aangeboden, op een website te zetten. Copyrights hoeven dan niet betaald te worden. Iedere leerling krijgt zijn eigen schone gekopieerde werkboek, zonder de half uitgegumde antwoorden van zijn voorganger of de kosten van een volledig nieuw werkboek. Ook antwoordenboeken en andere extra’s kunnen digitaal aangeboden worden.

De minister moet zorgen voor de (financiële) ruimte die scholen de mogelijkheid biedt docenten de uren te geven die nodig zijn om nieuwe methodes te ontwikkelen of om ze te onderhouden. Er zijn verschillende voorbeelden van docenten die het heft in eigen handen genomen hebben. De schrijvers van de populaire methode Scoop voor het vak natuurkunde hebben besloten om de volgende vernieuwing van de methode in eigen beheer uit te brengen onder de naam Stevin. Al eerder ontwikkelde een groep docenten een methode voor wiskunde – de zogenaamde Wageningse Methode – die bij een groeiende groep scholen in gebruik is.

Stap 3: Scholen gaan zelf, met geld uit de lumpsum, de boeken kopen

Scholen worden zelf financieel verantwoordelijk voor de aankoop en verstrekking van de boeken. De minister vergroot de lumpsum met een toepasselijk bedrag. We beginnen het komende jaar met de werkboeken, het jaar daarna de boeken voor de onderbouw en het jaar daarna de boeken voor de bovenbouw. Scholen werken samen om op die manier grotere kortingen te kunnen bedingen.

Net als nu in het basisonderwijs gebeurt, gaan scholen in het voortgezet onderwijs boeken zelf betalen en ter beschikking stellen van de leerlingen. Op die manier worden de scholen ook financieel verantwoordelijk voor de aankopen die ze doen. Dat maakt scholen kritischer in de keus voor een bepaalde methode. Daarnaast zullen scholen eerder zelf gaan onderhandelen met de uitgever van een methode, dan dat gemakzuchtig over te laten aan de tussenhandel. De tussenhandel hanteert een flinke marge en de overhead telt ook zwaar mee. In de praktijk betalen de ouders per leerling jaarlijks tussen de 350 en 500 euro aan leermiddelen. Van dat bedrag gaat gemiddeld 156 euro naar de educatieve uitgever.

Als scholen samen optrekken dan kan de marge flink omlaag. Samen optrekkende scholen kunnen, omdat ze grote hoeveelheden inkopen, dezelfde kortingen bedingen bij de uitgevers als de boekhandelaars nu doen. Door samen te werken kan de overhead ook beperkt blijven. Dan hoeft immers niet elke school zelf te zorgen voor het samenstellen van de pakketten en voor de administratieve rompslomp.

Ondertussen wordt een start gemaakt met de ontwikkeling van methodes in eigen beheer op internet. Daardoor zal de prijs nog substantiëler dalen, kunnen onderwijsvernieuwingen door aanpassingen en aanvullingen goedkoop en snel gestalte krijgen en hebben de leraren meer invloed op de keuze van het materiaal. Docenten kunnen hun eigen materiaal toevoegen, overbodige hoofdstukken hoeven niet meer gedrukt en betaald te worden en de eens zo dure stand-alone CD’s staan op het intranet van de scholen. Leerlingen krijgen het neusje van de zalm op onderwijsgebied zonder financiële drempels.