Financiële beschouwingen 2002 SP-fractie

www.sp.nl

Financiële beschouwingen 2002 SP-fractie

De eerste termijn van Jan Marijnissen in de financiële beschouwingen over de miljoenennota 2002 op woensdag 10 oktober 2001
(zonder interrupties; gesproken tekst geldt)

Mevrouw de Voorzitter,
Wereldwijd wint de beweging tegen de neoliberale globalisering aan kracht. In Genua demonstreerden in juli honderdduizend mensen voor een andere, eerlijker wereld. De demonstranten willen dat het neoliberale karakter van het globaliseringsproject wordt vervangen door een aanpak waarbij recht gedaan wordt aan de rechten van álle mensen. Sinds 'Genua' heeft een groot aantal Europese politici zich voorzichtig positief uitgelaten over het breekijzer van de demonstranten, de Tobin-tax: de Belgen, de premier van Zweden, de minister van buitenlandse zaken van Finland, Jospin en Schröder.
En welja, ook het concept-verkiezingsprogramma van de PvdA pleit voor een onderzoek. Tobin zelf was alleen minder enthousiast over al die aandacht op z'n oude dag. Vandaar dat ik wil voorstellen het voortaan de Jospin-tax te noemen. Voor een sociaal-democraat is er toch niks mooiers dan naamgever te zijn van een nieuwe belasting. Nu kent bijna niemand Jospin, dus moeten we maar eens kijken of 'solidariteits-tax' geen mooi alternatief zou zijn.

De Minister-President zei bij de Algemene Beschouwingen "niet enthousiast" te zijn over deze tax op flitskapitaal en aan een studie naar de haalbaarheid "geen bijzondere waarde te hechten". Maar de Minister van Financiën zou het in de 'ecofin' ook niet blokkeren. Hoe is de bijeenkomst de vrijdag na de algemene beschouwingen verlopen?
De Minister van Financiën vergeleek de Tobin-tax eerder al eens met een belasting op sollicitatiegesprekken en arbeidsbemiddeling (dat zou een rem zijn). De PvdA-minister van ontwikkelingssamenwerking noemt de heffing "goedkoop". Een tamelijk curieuze opmerking trouwens voor een tax die naar schatting zo'n 300 miljard gulden kan opleveren. Je verschuilen achter de stelling van de minister-president dat de andere Europese landen eerst maar eens 0,7% van hun bruto nationaal product moeten uitgeven aan ontwikkelingssamenwerking is een non-argument. Geef gewoon toe dat je deze tax niet wil. Wij pleiten voor de invoering van de Tobin-tax; om te beginnen in het EMU-gebied aangevuld met de VS en Japan.

De WTO is inmiddels uitgeweken naar de woestijn van Qatar. Op die manier is men verzekerd dat van Doha geen nieuw Seattle of Genua gemaakt kan worden. Gelukkig lijken de tegenstelling tussen VS, EU, en ontwikkelingslanden nog zo groot dat geen nieuwe ronde van start kan gaan. Een tot nu toe erg onderbelicht onderwerp zijn GATS-onderhandelingen over de liberalisering van diensten. De consequentie hiervan kan zijn dat Nederland sectoren als de zorg, het onderwijs en de waterleiding moet openstellen voor particuliere bedrijven. Ik wil graag een reactie van de minister of hij kan garanderen dat Nederland niet meewerkt aan afspraken sectoren bloot stellen aan marktwerking waarvan wij hebben afgesproken dat we dat niet willen.

Mevrouw de Voorzitter,
Omdat het internationale kapitaalverkeer totaal geliberaliseerd is, zijn de belastingparadijzen in toenemende mate de thuisbasis van belastingontduikende bedrijven en grootverdieners, maar ook van crimineel geld, en - inderdaad - ook terreurgeld geworden. Sinds de Azië-crisis bestaan er al initiatieven van de G7 en de OESO om belastingparadijzen aan te pakken. Het is des te wranger dat de VS onder de regering Bush de onder Clinton op gang gekomen pogingen om hier in OESO-verband nu eindelijk met concrete maatregelen te komen heeft gesaboteerd. Vaak werkt terreurkapitaal met dubieuze banken die als tussenpersoon fungeren, zodat niet te traceren rekeningen in dollars in de VS aangehouden kunnen worden. De republikeinen in het Congres waren vorig jaar nog tegen een voorstel om daar wat aan te veranderen. Zijn de Amerikanen op dit punt van standpunt aan het veranderen nu de strijd tegen terrorisme prioriteit heeft? Ook Engeland verleent nog steeds vrijstelling van controle door de Financiële Diensten Autoriteit aan monarchieën gelieerde banken zoals die van de fundamentalistische Saoedische koninklijke familie. Wat vindt de minister hiervan? In het algemeen geld dat de globalisering van het terrorisme mede mogelijk is gemaakt door de globalisering van het geld en dat dat dus vraagt om globalisering van de aanpak van terreurkapitaal.
Nederland werkt uiteraard mee aan de pogingen om het terreurgeld vast te pinnen. Ook in Nederland zijn rekeningen bevroren. In het Financieele Dagblad van afgelopen zaterdag stond dat banken voor hun medewerking hierbij een 'generaal pardon' is verleend voor het niet melden van ongebruikelijke transacties. Ik kan me dat niet voorstellen, maar ik hoor graag van de minister dat het niet waar is.

Mevrouw de Voorzitter,
De euro. Nooit gewild en niet bemind. Het aantal mensen in de eurolanden dat verwacht dat de invoering van de euro zal worden aangegrepen om de prijzen te verhogen is gestegen van 50% vorig jaar naar 64% nu. Diplomaten zouden ook al hebben gewaarschuwd voor een "tendens" van prijsstijgingen in sommige landen. De Luxemburgse premier en Minister van Financiën Juncker heeft zelfs al gedreigd met "hard optreden". Mijn fractie heeft vorige week een nieuwe lijst van voorbeelden van euroflatie gepubliceerd. Ik wil de minister vragen of hij met behulp van de Prijzenwet ook hard gaat optreden als ook hij tot de conclusie is gekomen dat sprake is van prijsverhogingen door de invoering van de euro.
De monetaire eenwording staat in schril contrast met de fiscale concurrentie op het gebied van de vennootschapsbelasting. De internationale race naar de bodem van de schatkist. De commissie Van Rooy stelde in juni dat het Nederlandse tarief voor de vennootschapsbelasting internationaal gezien te hoog was en stelt voor het tarief te verlagen naar 30%. Waarmee een slordige 5 miljard gulden gemoeid is zeg ik er maar even bij. Dus kan er in de miljoenennota vast een douceurtje af van een half miljard door het verlagen van het tarief tot 34,5%. Wanneer gaan we nou eens werk maken van een Europees minimumtarief? Of is het Ierse tarief van 12,5% ons Voorland?
Wel de vennootschapsbelasting verlagen maar geen ekotaks laten betalen. Ondanks het feit dat het CPB heeft berekend dat het leidt tot een maar liefst 0,1% lager BBP in 2020! Ik kan hier nog wel debatten herinneren waarbij werd gesuggereerd dat de hemel naar beneden zou vallen als wij de grootverbruikers ook ecotaks zouden laten betalen. Overigens stelden wij toen nog een iets lagere heffing voor dan de meest vergaande variant die het CPB heeft doorgerekend. Graag hoor ik van de staatssecretaris, die zich in de publiciteit een voorstander heeft betoond van de ecotaks voor grootverbruikers, waarom dat er nu weer niet van komt in de miljoenennota. Het CPB berekent namelijk ook dat het de meest effectieve manier is om de CO2-uitstoot terug te dringen. Geen wonder dat de milieubeweging de periode sinds 1990, waarvan 7 jaar paars, afdeed als "10 jaar van gemiste kansen".

Mevrouw de Voorzitter,
"Fictie", "misleidende cijfers" en "vertekenende feiten" schreef Bomhoff in het tijdschrift Economische Statistische Berichten over de Miljoenennota. Als je de Miljoenennota leest, krijg je het gevoel "God, wat moet het toch goed gaan met de zorg en het onderwijs na al die extra miljarden". In werkelijkheid daalden de uitgaven voor de zorg en het onderwijs als percentage van het BBP. Mensen kiezen massaal niet voor de publieke sector. Het aantal inschrijvingen voor de opleiding tot verpleegkundige daalde dit jaar met 20% tot 2300 terwijl er een tekort van 18.000 mensen is. Geen wonder dat het percentage van de mensen dat vindt dat de overheid te weinig doet aan de gezondheidszorg volgens het SCP steeg van 65% in 1995 naar 88% in 2000. In het algemeen vindt volgens het SCP bijna tweederde van de bevolking dat er meer geld moet komen voor de openbare voorzieningen. Hoezeer Paars in haar eigen propaganda is gaan geloven bleek tijdens de algemene beschouwingen van vorig jaar toen de minister-president bleef volhouden dat zich in de zorg en het onderwijs een kwaliteitsverbetering heeft voorgedaan. Natuurlijk: er is extra geld ter beschikking gesteld, maar het grafschrift van dit kabinet zal toch zijn: "te weinig en te laat".

We hebben over die cijfers al een aantal schriftelijke vragen gesteld, maar ik wil de minister van Financiën toch een concreet voorstel doen. Misschien mag hij het nog wel zelf uitvoeren! Het voorstel is om als wij het over bedragen voor extra uitgaven hebben dan alleen die bedragen daarin mee te tellen die écht nieuwe uitgaven zijn.
In juli besloot het kabinet bij de Voorjaarsnota, eigenlijk een Zomernota, om 6,5 miljard gulden uit te trekken voor de publiek zaak. Op Prinsjesdag werd echter weer goede sier gemaakt met 8,3 miljard aan extra uitgaven waarvan een groot deel gewoon het doortrekken is van de extra uitgaven uit de voorjaarsnota in 2002! Grofweg maar 2 miljard aan echt nieuwe uitgaven dus. Ik vind dat een suggestieve voorstelling van zaken, ook al zal de minister zich er wel vanaf maken dat de bedragen in vergelijking met de vorige Miljoenennota zijn.

Mevrouw de Voorzitter,
Deze laatste financiële beschouwingen voor de verkiezingen ontkom ik niet aan een oordeel over de Zalmnorm en de begrotingspolitiek van de paarse kabinetten. Wij hebben er nooit een geheim van gemaakt dat we scheiding tussen inkomsten en uitgaven een verstikkend net hebben gevonden die belemmerde dat het geld daar werd uitgeven waar het het meest nodig was en is. Want er is wel veel geld uitgegeven. Bijna 30 miljard aan lastenverlichting in de periode 1995-2002. Wat de SP betreft worden er in de komende kabinetsperiode andere keuzes gemaakt.

Begrotingspolitiek is niet alleen iets van financieel specialisten, commentatoren als Eduard Bomhoff, Flip de Kam, en andere deskundigen. Begrotingspolitiek bepaalt de beschikbaarheid van collectieve middelen, die wij allemaal opbrengen en die worden uitgegeven - of juist niet - in ons aller belang.

Paars heeft zaken bereikt, maar heeft de maatschappelijke problemen niet opgelost maar juist vergroot. En de tragiek is: goedkoop is duurkoop gebleken.