Vragen bij de ‘millennium doelstellingen’
3 september 2003
Bijdrage van SP-kamerlid Harry van Bommel tijdens het Algemeen Overleg
van de Kamercommissies Financiën, Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking
op 3 september 2003 over de najaarsvergadering van het IMF en de Wereldbank.
Voorzitter, halverwege de jaren negentig stelde de internationale gemeenschap
zich een aantal ambitieuze 'millennium doelstellingen' om in 2015 de
meest extreme vormen van armoede zoals honger te halveren. Deze doelstelling
is in september 2000 door de internationale gemeenschap nog eens bevestigd.
Vlak voor de zomer mocht ik hier op het Plein samen met woordvoerders
Ontwikkelingssamenwerking een petitie van de Novib in ontvangst nemen
waarin werd opgeroepen de Millennium doelstellingen opnieuw te onderschrijven.
Alle hier vertegenwoordigde partijen deden dat toen met overtuiging.
Iedereen lijkt het dus eens te zijn over het belang van de millennium
doelstellingen. Ondertussen gaat het niet goed met het bereiken van die
doelstellingen.
Het recente Human Development Report maakt duidelijk dat de uitvoering
nog steeds chronisch te kort schiet. In dit tempo worden de millennium
doelstellingen in Afrika bijvoorbeeld niet in 2015 behaald maar in 2147.
Het rapport laat zien dat er veel mogelijk is. Zowel in positieve als
negatieve zin. In Azië werd in een decennium de armoede gehalveerd.
In de wereld als geheel werd in de dertig jaar het analfabetisme gehalveerd.
Aan de andere kant zijn 54 landen sinds 1990 armer geworden. Historisch
gezien is deze negatieve vorm van maatschappelijke ontwikkeling vrij
uitzonderlijk. Welke conclusies verbindt het kabinet aan het Human Development
Report? Is het kabinet van mening dat het goed gaat met het dichterbij
brengen van de Millenniumdoelstellingen?
De globalisering kent winnaars en verliezers. Om daarvoor te compenseren
hebben we mondiale aanpak nodig en daarvoor hebben we de VN. Volgens
het UNDP is er 50 miljard dollar extra nodig van de rijke landen om de
millennium doelstellingen te bereiken. Nederland doet het wat dat betreft
goed doordat de ontwikkelingshulp aan de norm van 0,7% BBP voldoet. Met
name de VS moet veel meer doen. Maar van Nederland mag wel verwacht worden
dat zij haar inspanning niet terugschroeft. Deze regering doet dat wel
door de bezuiniging op ontwikkelingshulp. Hoe is dat te verenigen met
de Nederlandse steun voor het bereiken van de millennium doelstellingen?
Is het niet ongeloofwaardig als je aan de ene kant zegt dat er meer moet
gebeuren, terwijl je aan de andere kant je eigen inspanningen vermindert?
Iedere dag sterven 30 duizend mensen onnodig aan tropische ziekten
zoals AIDS en malaria. Acht miljoen onnodige sterfgevallen per jaar kunnen
voorkomen worden als we wereldwijd het pietluttige bedrag van 30 miljard
dollar, nog geen promille van de wereldeconomie, op tafel kunnen leggen.
Dit bedrag is bijvoorbeeld vergelijkbaar met wat de regering Bush EXTRA
voor defensie heeft uitgetrokken of wat de VS in een paar weken in Irak
uitgeeft aan haar eigen troepen. Veel overheden van arme landen met een
schuldenlast moeten meer aan hun schulden betalen dan ze beschikbaar
hebben voor gezondheidszorg. Zo ontstaat er een vicieuze cirkel van armoede,
ziekte en achterstand. De grote schuldenlast ondermijnt bovendien de
financiering van beleid dat erop is gericht de Millenniumdoelstellingen
te halen. HIPC-landen betalen al gauw 10 tot 20% van hun inkomsten aan
schuldbetalingen. Het IMF zou verruiming van hulp en schuldverlichting
en schuldverlichting moeten bepleiten. Deelt de regering die opvatting?
De Poverty Reduction Strategy Papers (PRSP's) zijn een zorgenkindje.
Er is weliswaar steun voor bij overheden en donoren maar inhoudelijk
is er sprake van tekortkomingen. Genoemd wordt een gebrek aan aandacht
aan handel, milieu en op groei gericht economisch beleid. Dat roept de
vraag op of het kabinet meent dat dit de centrale doelen van de PRSP's
zouden moeten zijn. Het kabinet onderschrijft het belang van de PRSP-benadering
en de nadruk op eigen verantwoordelijkheid voor ontwikkeling. Maar is
de praktijk niet dat overheden die in zee gaan met de Wereldbank vaak
door condities van de Bank tot bepaalde beleidskeuzen worden gedwongen?
Betrokkenheid van de private sector bijvoorbeeld.
Deze zomer bezocht ik Ghana waar de publieke watervoorziening om investering
schreeuwt. De Wereldbank heeft geld beschikbaar maar op voorwaarde dat
er sprake is van private betrokkenheid en kostendekkendheid. Dat betekent
een streven naar winst op water en het afsluiten van wanbetalers; de
armen die het niet kunnen betalen. Dat staat haaks op het dichterbij
brengen van de Millenniumdoelstelling. Het feit dat het Nederlandse energiebedrijf
Nuon via deelname aan het waterbedrijf Biwater, probeert een deel van
de watermarkt in Ghana in handen te krijgen, is bij lang niet iedereen
bekend. Wat vindt de regering van deze ontwikkeling?
Voorzitter, het IMF is de laatste jaren kritischer geworden over haar
eigen opstelling in de Azië crisis. De evaluatie van de Nederlandse
inzet verwijst ook naar die kritiek. Maar waarom staat er in deze evaluatie
niets over rol van Nederland als relatief grote aandeelhouder? Kritiek
op het IMF is in die zin ook kritiek op Nederland. Bovendien was ons
land ook voorstander van het opnemen van vrij kapitaalverkeer als expliciete
doelstelling in de 'articles of agreement' van het IMF. Dat maakt ons
land medeverantwoordelijk voor de rol van het IMF in de Azië crisis.
Die rol van het IMF heeft de zaken er toen niet beter opgemaakt maar
slechter.
Ondanks de inzet van Nederland is er tot nu toe ook niks terecht gekomen
van het laten meebetalen van de particuliere sector aan crises als in
Azië in 1997. Ook het instellen van een soort internationale uitstel
van betalingsregeling is door het veto van de VS tot nu toe niet gelukt.
Dat vormen van zelfregulering via Collective Action Clauses daar gedeeltelijk
voor in de plaats kunnen komen doet daar niks aan af. Graag zou ik hierop
ook een reactie van de minister krijgen?
Tot slot voorzitter, is de voortgang wat betreft de democratisering
nog steeds minimaal. In verband met het IMF en de Wereldbank gaat het
echt niet om één of meer adviseurs extra maar gewoon om
substantieel meer stemmen voor die landen die de overgrote meerderheid
van wereldbevolking uitmaken.
Bericht
uit Cancun
Dossier
globalisering
