Wet Internationale Misdrijven, de maidenspeech van SP senator Tiny Kox

www.sp.nl

Wet Internationale Misdrijven, de maidenspeech van SP senator Tiny Kox

17 juni 2003

Een maidenspeech over internationale misdrijven is wel de allersnelste weg om je onschuld te verliezen. Het eerste wetsvoorstel dat in deze nieuwe Kamer inhoudelijk wordt besproken, betreft immers een gruwelijke kwestie.

Bij eerste lezing van dit voorstel kunnen mensen wellicht denken dat de opsteller ervan een pervers mens moet zijn, die er genoegen in schept alle mogelijke zaken op te sommen die we in de volksmond ' beestachtig' zouden noemen, en die in dit voorstel als 'onmenselijk' worden omschreven, hoewel beesten nooit zoiets gruwelijks zouden kunnen presteren en het juist allemaal mensendaden zijn die worden beschreven in deze wet internationale misdrijven. Het lijkt onvoorstelbaar dat, 1970 jaar na het jaar van de vervolging, marteling en moord op Onze Lieve Heer, wij hier in deze Kamer een regeling moeten bespreken om de vervolging, marteling en moord op honderdduizenden, zo niet miljoenen, andere mensen wereldwijd strafbaar te stellen. Waar zijn lijden en sterven ons een voorbeeld zou hebben moeten zijn om beschaafder met elkaar samen te leven, lijkt het eerder voor velen een aanmoediging te zijn geweest om de barbarij tot norm te verheffen.

Pagina's lang somt de wet in de artikelen 3 tot en met 9 op wat mensen andere mensen zouden kunnen aandoen: vervolgen, mishandelen, martelen, terroriseren, verjagen, laten verdwijnen, steriliseren, prostitueren, vermoorden. En niet in een vlaag van woede of zinsbegoocheling maar als deel van een bewust massaal vernietigings- of aanvalsplan op een bevolking, een bevolkingsgroep, op mensen met een bepaald geloof, met een bepaalde huidskleur of met een ander gezamenlijk kenmerk.

Toch is het geen perverse wet. Het is een belangrijke wet die hard nodig is in de strijd tegen de barbarij. Want alles wat genoemd en beschreven wordt aan wandaden, zijn daden die we de afgelopen jaren, maanden en weken hebben kunnen zien op de televisie of waarover we hebben kunnen lezen in de krant en op het internet. In Kongo, in Liberia gebeuren deze dingen nu, op dit moment. In Rwanda zitten, zo wordt gezegd, 100.000 mensen gevangen omdat ze ervan verdacht worden zich schuldig te hebben gemaakt aan deze wandaden. Ze gebeuren in Tsjetsjenië en Iran en gebeurden recentelijk in Irak, in Argentinië, in Indonesië, in Oost-Timor, in Palestina, in Zuid-Afrika, in Cambodja en in Vietnam.

Het is goed dat de Tweede Kamer unaniem ingestemd heeft met dit voorstel en ik ga ervan uit dat deze Kamer ook diezelfde wijsheid heeft.

Dat wil niet zeggen dat het niet nog beter had gekund. Mijn fractie vindt dat het bijvoorbeeld beter zou zijn geweest indien in art. 2 lid 1 sub a niet de beperking opgenomen was dat we slechts optreden tegen personen die zich in ons land bevinden, tenzij het gaat om personen die genoemd worden in art. 2 lid 1 sub b en c (personen die buiten dit land wandaden tegen Nederlanders hebben bedreven of tegen Nederlanders die zich elders schuldig hebben gemaakt aan de wandaden die de wet noemt). De minister zei eerder tegen de Tweede Kamer dat we voorzichtig moeten zijn met wetten die handelen over daden buiten ons grondgebied en daar heeft hij gelijk in. Maar mijn vraag aan hem is: hebben we het hier niet over zaken die in hun aard dusdanig zijn dat een uitzondering op de regel op zijn plaats zou zijn? En kan de minister toezeggen dat er na enige tijd een evaluatie komt van de effecten van de nu voorgestelde beperking?

De minister heeft eerder uitgelegd hoe de hoofdverantwoordelijken vaak buiten schot zullen blijven, althans op grond van deze wet. Hun officiële functies moeten beschermd worden omwille van het openhouden van diplomatieke wegen die onmisbaar zijn om in conflicten tot oplossingen te komen. Hij heeft gelijk maar hoe kunnen we dit vrijgeleide voor de grootste boeven zoveel mogelijk beperken? Kan de minister ons daarover nog wat meer duidelijkheid geven? Wat zou onze positie bijvoorbeeld zijn indien de huidige president van Liberia na zijn vorige week aangekondigde aftreden, in Nederland zou komen? Hij heeft alle stadia doorlopen, van opstandeling tot president en heeft zich in alle posities schuldig gemaakt aan hetgeen deze wet noemt.

De minister heeft eerder ook gezegd dat we realistisch moeten zijn en niet van alle wandaden nu al dossiers kunnen aanleggen zodat we tot vervolging kunnen overgaan wanneer mensen die verdacht worden van de misdrijven die in deze wet worden genoemd, voet aan land bij ons zetten. Hij heeft een punt, maar is het tegelijkertijd niet realistisch om vast te stellen dat dit soort misdrijvers op enig moment de grond onder de voeten te heet wordt en ze dan naar elders moeten uitwijken? Moeten we daar niet op voorbereid zijn, zodat het Openbaar Ministerie snel aan de slag kan als er redenen zijn om aan te nemen dat we mensen binnen onze grenzen hebben of krijgen die niet deugen?

De minister heeft ook gezegd dat we onze beperkingen moeten kennen. Wederom ben ik het met hem eens. We moeten symboolwetgeving voorkomen en kunnen inderdaad niet iedereen overal aanpakken, hoe wenselijk dat ook zou zijn. Tegelijk hield hij de Tweede Kamer voor dat in dit soort zaken eigenlijk niet het opportuniteitsbeginsel maar het legaliteitsbeginsel geldt. Ik wil hem daarom vragen of er extra capaciteit beschikbaar zou moeten komen om onze taak naar behoren te vervullen. Zeker als gastland voor het internationaal strafhof mogen we best het beste jongetje van de klas proberen te zijn.

Ik vraag de minister hoe hij ervoor gaat zorgen dat ons Openbaar Ministerie alert genoeg zal zijn. We hebben nogal wat kandidaten die wellicht in aanmerking komen voor vervolging op grond van deze wet. Ik wijs op berichten over hier verblijvende Afghanen die verdacht worden van misdrijven in de zin van deze wet. Ik wijs erop dat ook uit andere landen zich mensen hier kunnen aanmelden die zich vluchteling noemen maar die misdadiger zijn in de betekenis van deze wet. Waar zijn bijvoorbeeld al die Irakese schurken gebleven van het Saddam-regime? Ik wijs er ook op dat er gerede kans bestaat dat leden van buitenlandse junta's die zich in het verleden schuldig hebben gemaakt aan dit soort misdrijven, in ons land op bezoek komen. Ik wijs er ook op dat de laatste weken onderzoekscommissies in het Verenigd Koninkrijk en in de Verenigde Staten aan de slag gegaan zijn om te onderzoeken of de werkelijkheid achter de Irak-oorlog anders is geweest dan ons is voorgehouden. En als dat zo is, kan dat gevolgen hebben voor de beoordeling van bepaalde handelingen van Britse en Amerikaanse militairen en autoriteiten, in de zin van deze wet?

Tot slot:
We hebben het hier over verschrikkelijke misdrijven. Over genocide en over misdrijven tegen de menselijkheid, zegt de wet in art. 3 en 4. Misdrijven tegen de mensheid zou wellicht beter zijn, want hoe verschrikkelijk ook, het gaat wel steeds om menselijk handelen, waarmee de mensheid als zodanig te schande wordt gemaakt. Zouden we dat dan ook niet zo moeten noemen in art. 4 lid 1, vraag ik de minister?

We hebben het hier ook over vreselijk ingewikkelde zaken, met tal van haken en ogen die succesvolle vervolging en berechting kunnen belemmeren. Ik mag hopen, zo vraag ik de minister, dat dit desalniettemin geen reden zal zijn om te terughoudend te zijn? Willen we de barbarij die de wet beschrijft, te lijf gaan dan zullen we moeten laten zien dat het ons menens is. Deze misdrijven horen met voorrang aangepakt te worden. Doen we dat niet, dan leidt dat tot een bepaalde vorm van medeschuldigheid. 'Wir haben es nicht gewusst' is in deze tijd van supersnelle informatieoverdracht geen argument meer. Vraag is: wat hebben we eraan gedaan? Via wetgeving en daaraan gekoppelde opsporing en berechting. En natuurlijk: hoe zetten we ons in om dit soort gruwelijkheden in de toekomst te beperken? Dat vereist heel andere wetten, namelijk die ertoe leiden dat de voedingsbodems voor dit soort brutaliteiten tegen de mensheid wordt verminderd en dat de weerbaarheid van de wereld en haar bevolking structureel wordt versterkt.