SP :: In de media :: Revu Interview :: SP-Kamerlid Van Bommel: Om mij heen hangt een wilde beesten-sfeer

Meteen naar de inhoud!

www.sp.nl

WORD NU LID!

SP :: Nieuws :: In de media

Nieuwe Revu van week 37 2005

Het Revu Interview

SP-Kamerlid Van Bommel: ‘Om mij heen hangt een wilde beesten-sfeer’

Het Kabinet Balkenende is vergelijkbaar met de firma “List & Bedrog.” Minister Verdonk is “levensgevaarlijk” bezig. Coalitiepartijen doen aan “spelbederf.” En een SP-wethouderschap in Amsterdam is voor hem een “logische vervolgstap.” Aan de vooravond van Prinsjesdag velt SP-parlementariër Harry van Bommel, alias dr. No, zijn oordeel over de politieke jungle: “Ik bijt dóór.”

Door Pieter Webeling

Prinsjesdag. Miljoenennota. Een fris, nieuw politiek seizoen. Zin?
“Nog niet. Ik heb mijn vakantiekleren nog aan. Ik ben een zwevend toilet aan het installeren waarvoor het water moet worden omgelegd, ik wil nog een muurtje en een vloertje tegelen en er moet een fonteintje worden geplaatst. Het kwam mij dus heel slecht uit dat de minister-president al twee weken vóór Prinsjesdag met de leuke dingen van de begroting op de proppen kwam. Staatsrechtelijk ook zeer onjuist. In feite zet Balkenende de koningin voor schut. Zij krijgt een tekst van de regering die al voor de helft bekend is. Mijn voorstel is: laat Balkenende zelf die Troonrede maar gaan voorlezen.”

‘Ik adem politiek. Ik drink politiek. Ik bén politiek.’
“Mijn woorden, ja. Met de geboorte van mijn zoon Maurits heb ik een nog een andere grote verantwoordelijkheid, maar het statement blijft kloppen. Het is een oergevoel. Ik kan niet tegen sollen. Hier in Diemen wilden ze de regionale buslijn 136 opheffen, bedoeld voor ouderen en schoolkinderen. Ik belde meteen met lokale SP’ers: ‘Actie!’ Nou, nee, ze wilden eerst onderzoek doen... ‘Onderzoek?! Zaterdag in het winkelcentrum! Folderen! Als jullie het niet doen, doe ik het!’ Die verontwaardiging is even groot als ik een paar dagen later lees dat er zomaar duizend man naar Afghanistan worden gestuurd, zonder parlementaire toestemming. Wát? Zijn ze nou helemaal van de pot gerukt?”

Van de Diemer Courant tot de International Herald Tribune – je houdt het nieuws en de ontwikkelingen nauwgezet bij. Elke dag weer. Geen fout of onrechtmatigheid zal je ontgaan. Loeren op een faux pas — het heeft iets dierlijks.
“Ja. Om mij heen hangt een wilde-beestengeur. Soms is de politiek een jungle. In grote debatten loert de een naar de ander van: hoe kan ik hem pakken? Je gromt naar elkaar. Ik beschuldigde minister Bot van Buitenlandse Zaken ervan dat hij indirect betrokken was bij mensenrechtenschendingen in Afghanistan. Taliban-gevangenen die naar Guantánamo Bay worden gestuurd krijgen namelijk niet een behandeling die recht doet aan de Conventie van Genève. Dan komt er een wild licht in Bot’s ogen. Je ruikt bijna die beestengeur in de zaal – omdat de gemoederen verhit raken. Het is: eten of gegeten worden. Er wordt gevochten. En ik bijt dóór.”

Zet je tanden eens in de Miljoenennota?
“Nou, volgens Balkenende gaan we er allemaal in koopkracht op vooruit. Maar ik heb sterk het gevoel dat we worden belazerd. Kijk, een aantal maatregelen is niet verkeerd. Afschaffing van lesgeld voor 16- en 17-jarigen, meer geld voor kinderopvang, WW-premie omlaag. Maar hoe zit het met al die andere dingen die in 2006 over ons heen komen? Er komt een nieuw zorgstelsel. Veel mensen met een zwakke gezondheid, zoals chronisch zieken en ouderen, gaan er fors op achteruit. Per 1 januari worden thuiszorg en thuishulp niet meer landelijk geregeld, maar lokaal. Als een gemeentebestuur de vergoedingen verlaagt, hebben de mensen het nakijken. Hoe zit het daarmee?”

Zalm. Graag een korte reactie.
“Die heeft enorm geblunderd rond de Europese grondwet. Hij bleef maar volhouden dat het leven niet duurder was geworden door de euro. Daar worden mensen razend om. Toch is Zalm een goede vakminister. Ik zie bij hem geen metaalmoeheid.”

Verdonk.
“Olifant in een porseleinwinkel. In de Kamer sprak ze over moslims in termen van wij en zij: wij Nederlanders, zij moslims. Zo draagt ze bij aan de verwijdering van bevolkingsgroepen. Door zo’n houding voelen moslimjongeren zich hier niet thuis, ze komen in een isolement en zijn vatbaar voor radicalisering en terrorisme. Het is dus letterlijk levensgevaarlijk wat zij doet. Mevrouw Verdonk is minister van integratie, maar ze desintegreert alleen maar. Ze is gewoon niet geschikt voor haar taak.”

Balkenende.
“De meest geplaagde premier sinds de Tweede Wereldoorlog. Geeft leiding aan een kabinet dat vergelijkbaar is met de firma List & Bedrog. Tijdens de campagne voor een ja tegen de Europese grondwet had hij de regie totaal niet in handen. Allerlei ministers riepen maar wat. Een nee tegen de grondwet zou catastrofaal zijn. Donner: ‘Het wordt oorlog.’ Brinkhorst: ‘Het licht gaat uit!’ Balkenende zelf riep dat hij een Nederlands nee niet kon uitleggen in Brussel. Dat werd meteen een running gag in de Kamer, zo van: als hij het niet uitlegt, doen wij het wel. Ik zie nog het AD voor me, met paginagroot het hoofd van Balkenende en de kop: IK STA VOOR GEK. Ik vroeg mij af: wat is de nieuwswaarde van dit artikel?”

Los van Jan Marijnissen: wie zou jouw favoriete minister-president zijn?
“Doekle Terpstra. Als voorzitter van het CNV had hij een sociaal gezicht. Bevlogen man, overtuigend, sympathiek. Als lid van het CDA kan hij leiding geven aan de sociaal-christelijke stroming. Onder Balkenende en Verhagen zijn de christendemocratische idealen van naastenliefde en rentmeesterschap natuurlijk volkomen verkwanseld.”

Wouter Bos?
“Opereert veel te voorzichtig. Mijn inschatting is dat hij alle opties open wil houden. CDA, VVD, D66: hij wil met iedereen regeren, áls hij maar mag regeren. Dat maakt hem niet tot mijn favoriete premier. Een ruime meerderheid van de bevolking heeft geen vertrouwen meer in dit kabinet. Een alternatief is alleen mogelijk met de Partij van de Arbeid. Dan moet je bereid zijn óók naar links te kijken. Helaas grijpt Wouter Bos regelmatig gelegenheden aan om duidelijk te maken dat hij niets ziet in een linkse coalitie met GroenLinks en SP. Hij noemt ons plat, onverantwoord, ongenuanceerd. Jammer.”

Wat is politiek gezien jouw finest hour?
“Toch wel de campagne tegen de Europese grondwet. Na het duidelijke nee is er een omslag in denken ontstaan. Mensen vertrouwen Europa niet. Europa heeft een slechte naam, niet in de laatste plaats door fraude, vriendjespolitiek, gebrek aan democratie, bureaucratie en geldverspilling. We staan nu op een kruispunt: moeten we verder gaan met het streven naar een Europese superstaat waarbij de nationale regeringen nauwelijks meer iets te zeggen hebben? Of maken we pas op de plaats? Ik denk het laatste. Op mijn initiatief komt er nu een brede maatschappelijke discussie over dit punt. We gaan nu werkelijk de stemming in het land peilen. Heb ik zin in.”

Heeft de politicus Harry van Bommel nog zwakke kanten?
“Zwakke kanten... pfff. Nee. Nou, ik vergalopeer mezelf wel eens. Bij de campagne voor het nee tegen de grondwet ben ik veertig dagen lang non-stop in touw geweest. Als een minister weer eens een krankjoreme uitspraak deed, riep ik hem meteen naar de Kamer. Ik rende van de lokale radio van Amsterdam naar Den Haag Vandaag. Doseren is niet mijn sterkste kant, dat is algemeen bekend. Die drift kan zich tegen mij keren. Ik sla door. Ik overschreeuw mezelf. Dat risico loop ik.”

Je bent een grijze muis.
“Die kwalificatie heb ik nog niet eerder gehoord.”

‘Grijze muizen zijn het,’ zei Geert Wilders laatst in dit blad over zijn collega-parlementariërs. ‘Als je door het Kamergebouw loopt, zie je ze overal in hun hol wegschieten.’
“Zo’n algemeen oordeel kun je nooit vellen over zo’n diverse club mensen. Ik vind dat de Tweede Kamer als geheel behoorlijk functioneert. Zeker als het gaat om vorm of stijl wil ik mijn collega’s niet de les lezen. De een zegt: hij debatteert goed want hij is volhardend, de ander zegt: hij debatteert slecht want hij zeurt. Wat is dan waarheid?
“Puur inhoudelijk is er genoeg aan te merken. Vóór een debat hebben coalitiepartijen al afspraken gemaakt met de betrokken bewindspersoon over de uitkomst. Dat gebeurde weer eens met de mediawet: eerst overleg met staatssecretaris Medy van der Laan om het kabinet niet in gevaar te brengen. Terwijl de gehele Kamer, ook CDA, VVD en D66, de regering moet controleren. Dat heet dualisme. Maar dat ‘vergeet’ men af en toe, en dat is buitengewoon frustrerend. Spelbederf is het. Zo neemt de betekenis en de waarde van het democratische proces af.”

Te veel Kamerleden zouden te flets zijn, zeggen critici. Ze tonen te weinig daadkracht, ze hebben geen eigen smoel, ze volgen gedwee de partijlijn.
“Daar kan ik niet over oordelen. Ik ben nog nooit bij de fractievergadering van een andere partij geweest. In de SP-fractie kunnen we onderling stevig debatteren, maar de uitkomst is één standpunt. Dat is logisch.”

Het stempel van Jan Marijnissen op de SP is fors. Behalve voorzitter van de fractie is hij ook voorzitter van de partij. Is zijn invloed niet te groot?
“Nee. De SP is een vereniging met voldoende checks en balances voor een gezonde besluitvormingsprocedure. Ik herinner mij een congres van de Partij van de Arbeid waarbij een meerderheid tegen de aftrek van de hypotheekrente was. Kok verscheen op het gestoelte en zei: ‘Dat gaan wij dus mooi niet doen.’ Een staande ovatie kreeg hij. Is dat democratie? Dat zou bij de SP nooit gebeuren.”

In de afgelopen maanden lag Marijnissen ziek thuis vanwege een zware hernia. Zo gauw er in Den Haag een motie lag van een andere partij waarbij het SP-standpunt onduidelijk was, werd hij gemaild. Dat gebeurde een paar keer per week. Hoe onafhankelijk en zelfdenkend zijn SP-Kamerleden dan?
“Ondanks de afwezigheid van Jan heeft de fractie uitstekend gefunctioneerd.”

Sorry, dat is geen antwoord op de vraag.
“De mening van Jan is voor ons van grote betekenis, maar niet... per definitie doorslaggevend. Jan’s wil is niet wet. Hij had bijvoorbeeld ooit de gedachte om opnieuw de stemplicht in te voeren bij verkiezingen. Daar was verdeeldheid over in de SP, maar zijn idee werd niet overgenomen. Dat is toch een groot, belangrijk punt.”

Als onafhankelijk denker zul je jezelf niet tot twee cijfers achter de komma kunnen vinden in het partijprogramma van de SP. Op welke punten heb je duidelijk andere opvattingen?
“Nou, bij nogal wat kwesties aangaande het koninklijk huis had ik echt vérdergaande standpunten.”

Zoals?
“In tegenstelling tot mijn fractie vond ik dat Balkenende de zaak Mabel – over haar vermeende relatie met gangster Klaas Bruinsma – niet goed had afgehandeld. Hij had haar een eervolle aftocht moeten geven. Daar lagen afspraken over.”

Het mag iets gedurfder, Harry. Iets dissidenter.
“Zo groot is mijn fantasie niet. Ik constateer met grote vreugde dat de SP vindt wat ik vind.”

Ben jij straks de opvolger van Jan Marijnissen?
“Neen.”

Voormalig VVD-campagneleider Hans van Balen ziet in jou de ideale kandidaat. ‘Met Harry als lijsttrekker kan de SP de PvdA verslaan. Hij heeft de kennis, de flux de bouche (welbespraaktheid), de mediagenieke uitstraling en de humor. Nu nog het lef.’
“Haha! Is dit een kiss of death? Ach, Hans is een politiek maatje van me, hij zal het best vriendelijk bedoelen. Maar het is niet relevant. Eén: ik heb de behoefte niet. Twee: Jan Marijnissen is niet aan opvolging toe. Na die hernia is hij weer helemaal opgelapt. Vergelijk ’t met een oude auto: zet er een nieuwe versnellingsbak in en hij loopt weer als een zonnetje.”

Waarom wil je geen SP-voorman zijn?
“Ik zou het niet zo goed kunnen als Jan. Neem alleen al zijn unieke achtergrond als worstenmaker in de fabriek en lasser. Ik kan noch worsten maken, noch lassen. Ik kan pijpfitten om de waterleiding van mijn toilet te installeren, maar verder gaat het niet. Dat is eigenlijk al een gebrek aan papieren. En als het gaat om charisma en authenticiteit, is Jan Marijnissen honderd procent puur.”

En jij niet?
“Ik kan natuurlijk nooit honderd procent Jan Marijnissen zijn.”

Mis jij charisma?
“Eh... ja. En daardoor mis ik ook de kwaliteiten om goed te kunnen communiceren. Naar een breder publiek, naar mijn eigen achterban. Daar kan ik nog in groeien.”

Stelling: de kans dat de SP de komende tien jaar in de regering komt is nagenoeg nihil.
“Zeer mee oneens. Je zult zien dat wij bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 enorm gaan winnen. Dat zet zich ook landelijk door. In de peilingen hebben we al op 22 zetels gestaan. We hebben nu acht zetels, ik ben ervan overtuigd dat we kunnen verdubbelen. Straks kan de Partij van de Arbeid niet meer om ons heen.
“Het is natuurlijk niet gezegd dat de SP meteen gaat meeregeren. Als we te klein zijn, kunnen we te weinig realiseren van onze sociaal-economische punten. Om serieus te onderhandelen moet de SP minimaal de helft van het aantal zetels van de PvdA hebben. Dus: zij vijftig, dan wij vijfentwintig. Maar laat ik reëel zijn: ik verwacht dat we de volgende periode nog oppositie moeten voeren.”

Van Baalen sprak de verwachting uit dat je je na de volgende verkiezingen zal gaan vervelen. ‘Dan zit Harry al negen jaar in de Kamer. Hij heeft een nieuwe uitdaging nodig. Iets nieuws om aan te trekken en te duwen.’ Ziet hij dat goed?
“Ja... ja. Enige metaalmoeheid is bij mij dan niet uitgesloten. Want op een gegeven moment heb je alles al gedaan en gezien. Ook al is mijn portefeuille – van Europese en buitenlandse zaken – nog zo interessant.”

SP-wethouder in Amsterdam. Is dat een alternatief?
“Ja. Als de SP in het Amsterdamse bestuur komt, zou dat absoluut een functie voor mij zijn. Daar is ook al hardop over gesproken binnen de SP. Luister, ik ben begonnen in de Amsterdamse politiek. Het debat in de gemeenteraad kan de vergelijking met de Tweede Kamer redelijk doorstaan. Ik heb dan wel een verantwoordelijke rol, als bestuurder. Vind ik een logische vervolgstap.”

Maar als de SP in de regering komt, kun je pas echt verantwoordelijkheid nemen. Dan word je à la Joska Fischer minister van Buitenlandse Zaken?
“Ehm... dat zou een enorme uitdaging zijn. Maar ik weet niet of ik het zou doen. Het werk van Kamerlid is ook heel speciaal. Dan controléér je de macht.”

Vanwaar twijfel?
“Minister, minister... zo ver reikt mijn voorstellingsvermogen gewoon niet. Als Jan Marijnissen tot dat linkse kabinet toetreedt, en misschien ook Agnes Kant, komt acuut de vacature van fractievoorzitter vrij. De kans is groot dat ik mij daarvoor kandideer.”

Voor zo’n functie had je toch te weinig charisma?
“Jan Marijnissen blijft dan politiek leider. Dat is heel gebruikelijk. Kok bleef als premier ook leider van de Partij van de Arbeid.”

Dus als de SP in de regering komt, ben jij eerder fractievoorzitter dan minister?
“Ja. Ik voel een grote verantwoordelijkheid als lid van de Tweede Kamer. Dat ministerschap staat echt te ver van mijn bed.”

Mag ik concluderen dat de kritische en rebelse Harry van Bommel, de man die graag bewindslieden de maat neemt, terugdeinst om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor zijn linkse idealen? En zelf geen ‘vuile handen’ wenst te maken?
“Dat is niet mijn conclusie. Maar ik geloof niet dat ik in staat ben die indruk weg te nemen. En vuile handen? Inderdaad, die maak ik liever bij het installeren van mijn toilet.”