Harry van Bommel; het Revu-interview 2002

www.sp.nl

Zoeken

Het Revu Interview met SP-Kamerlid Harry van Bommel, voorjaar 2002

"Als het gaat om een milimeter meer of minder, sla mij dan maar over"

Hij is de buitenlandwoordvoerder van de Socialistische Partij, de enige fractie in de Tweede Kamer die tegen steun aan Amerikaanse militaire acties stemde. Harry van Bommel (38) over beschaving ("Je kunt je afvragen hoe beschaafd Nederland nog is") , zijn geloof ("Ik vind dit een lastig thema"), de womanizer in hemzelf ("Het wás ook een leuke meid"), zijn relatie met John de Mol ("honderd procent onbegrip") en alle andere politieke partijen ("Niks of twee keer niks").

Door Leon Verdonschot/Fotografie Paul Levitton

"Onwaakt! Verworpenen der aarde. Ontwaakt! Verdoemd in hong'ren sfeer..." Haak eens in! Hoever komt u?
"Niet. Ik hoor de melodie, maar verder dan deze regels tekst kom ik niet. De Internationale. Veel te lang geleden voor mij, jôh. Het maakt geen deel uit van mijn persoonlijke geschiedenis, ik ben pas in 1986 lid geworden van de SP."
En nog steeds wijkt u, strak in het pak en mobieltje in de aanslag, stilistisch af van de gemiddelde SP'er.
"Eh...ik verzet me hiertegen.De SP is altijd een partij geweest van verschillende mensen met diverse achtergronden."
Vanwaar dan het beeld dat SP-bijeenkomsten worden bevolkt door mensen uit volkswijken die het hebben over "die hoge heren in Den Haag" en over "zakkenvullers"?
"Dat beeld ken ik niet."
Kom nou.
"Laat ik het dan zo zeggen: dat beeld heb ik al heel lang niet meer gehoord. Het aanbod aan actieve mensen in de SP is sinds eind jaren tachtig heel gevarieerd en in dat gevarieerde aanbod pas ik prima."
Dus als ik zeg: Harry van Bommel is een beetje de Leen van Dijke van de SP...
"Dan hoor ik het in Keulen rommelen. Sommige mensen moeten hun beeld van de SP blijkbaar nog steeds bijstellen."
Zijn wij allen New Yorkers?
"Neen. "Wij zijn allen New Yorkers": ik vind het wel een mooie uitdrukking om aan te geven hoe vreselijk die terroristische aanslag was en hoezeer je meeleeft met de mensen die familieleden en vrienden hebben verloren, maar tegelijkertijd wekt het de indruk dat de Amerikaanse normen ook de Europese zijn. Dat is absoluut niet zo. In Amerika vindt men de doostraf en wapenbezit bijvoorbeeld heel gewoon, dat vinden wij in Nederland niet en volgens mij moeten we dat zo houden ook."
Was de aanslag er één tegen de beschaving?
"Iedereen had in dat gebouw kunnen zitten. Iedereen. Dat maakt het uiteindelijk een aanval tegen ons allemaal en dus tegen de menselijkheid. Ook heeft men, door de symbolen van The American Way en van het Amerikaans buitenlands beleid uit te kiezen, de mythe van onkwetsbaarheid aan gruzelementen willen slaan. Dat is gelukt. Maar de bakermat van onze beschaving ligt niet in de Verenigde Staten - het is eerder omgekeerd. Als alle moslims ter wereld van mening zouden zijn dat de Amerikaanse levensstijl omver geworpen zou moeten worden, dan stonden hier verschillende beschavingen tegenover elkaar. Dat is niet zo, daarom zijn die verwijzingen naar beschavingen en aanvallen op dé democratie veel te grotsek.
De SP begon vorig jaar een campagne tegen de politiek van Paars: "Stop de uitverkoop van de beschaving." In de strijd tegen Bin Laden heeft u bezwaar tegen het gebruik van het woord 'beschaving', in de oppositie tegen Kok had u dat bezwaar niet. Over grotesk gesproken.
"In ónze campagne ging het wel degelijk om waarden die wij hier in dit land samen hebben geformuleerd. Waarden die nu gemakkelijk aan de kant worden geschoven omdat de korte termijn belangrijker wordt geacht dan de lange. Allerlei voorzieningen worden verkocht op basis van de veronderstelling dat de markt het beter doet. Kijk alleen naar de spoorwegen of de post voor het bewijs dat dat helemaal niet per definitie het geval is. "
Als in Nederland het onderwijs en openbaar vervoer achteruit gaan, is het daarmee toch nog geen onbeschaafd land? Hoogstens een beschaafd land met verslechterd onderwijs en openbaar vervoer.
"Je moet je serieus afvragen hoe beschaafd dat nog is. Er wordt wel eens gezegd dat je het niveau van een beschaving kunt afmeten aan de manier waarop deze omgaat met hulpbehoevenden. Als je dan weet hoe lang je in een verzorgingsbeurt moet wachten op een wasbeurt, of dat de dikte van mijn portemonnee de kwaliteit van het onderwijs aan mijn kinderen bepaalt, dan kun je je afvragen of dat een bewijs is van een hoogstaande beschaving. We kunnen steeds meer, maar doen steeds minder."
In de Tweede Kamer twijfelde GroenLinks aan steun voor een militaire operatie van de VS, de SP was tegen. Exact dezelfde situatie als bij het debat rond militair ingrijpen in Kosovo. Wordt dit nu zo'n beetje de vaste rolverdeling?
"GroenLinks worstelt meer met dit soort vraagstukken. Ze hebben zeer hooggespannen verwachtingen van de kans op succes bij vredesoperaties. De stellingname van de SP tijdens de Golfoorlog, tijdens Kosovo en ook nu hier, is heel eenduidig."
Inderdaad: tégen. Waarmee u de schijn van schone handen-politiek op zich laadt.
"Dat verwijt hoor ik wel eens, ja. Ik daag degenen die dat verwijt maken uit om niét altijd uit te gaan van het principe "Iets doen is beter dan niets doen". Het gezond verstand lijkt dat voor te schrijven, maar het is niet altijd waar. Soms is het medicijn erger dan de kwaal: de luchtvaanvallen In Kosovo hebben het aantal vluchtelingen alleen maar doen toenemen. En die dertig dagen Nederlandse militairen in Macedonië, dat worden dertig weken, misschien wel dertig maanden. We zouden naar Kosovo gaan voor zes maanden, we zitten er nu dik twee jaar. We zouden Bosnië gaan voor eveneens een half jaar, we zitten er nou al zes jaar. Bovendien is de keuze meestal niet beperkt tot "militair ingrijpen of niet". Je kunt ook op diplomatiek, economisch of politiek terrein stappen ondernemen."
En inschattingsfouten maken. De SP was in 1991 tegen een militair ingrijpen in Irak, onder het motto "Oorlog nee, sancties ja". Vorig jaar reisde u naar het land om te protesteren tegen de gevolgen van diezelfde sancties.
"Je werkt in de politiek, net als in bijvoorbeeld de gezondheidszorg, nu eenmaal met de kennis van nú, op het risico af dat die kennis vervolgens door de feiten ingehaald wordt. Het nadenken over sancties is iets dat ook binnen de Verenigde Naties pas de afgelopen jaren plaatsvindt. Nu verschijnen er studies waaruit blijken dat gewoon domme economische sancties, die wél effectief waren in bijvoorbeeld Zuid-Afrika, ook totaal niét kunnen werken. Het denken daarover staat niet stil, ook niet binnen de SP."
Bush zegt niet af te streven op een massale militaire actie tegen Afghanistan. Hij heeft zo ongeveer de hele wereld, moslims én niet moslims, verenigd in een coalitie. Waar protesteerde u afgelopen zondag nou eigenlijk tegen?
"Bush is begonnen met een "Je bent voor ons of tegen ons"-toontje, waarbij hij de wereld verdeeld heeft in twee kampen. Dat is een buitengewoon gevaarlijk mechanisme, dat zijn uitwerking tot in alle uithoeken van de wereld niet gemist heeft. Ook de aanslagen op moskeeën in Nederland zie ik als een voortvloeisel daarvan. Inmiddels is hij dat weer een beetje aan het corrigeren.
"Nog steeds is er echter sprake van een enorme troepenopbouw in de regio en gaan ook vliegtuigen die kant op. Ik vind dat, gecombineerd met Bush' beloften aan het Amerikaanse volk en met het toepassen van het Navo-artikel over "Een aanval op één van ons is een aanval op ons allen", iets om me zorgen over te maken. Nu zegt Bush dat het geen D-Day wordt. Maar moesten we dan een demonstratie tegen de nieuwe oorlog afblazen om één uitspraak, die bovendien haaks staat op alle ontwikkelingen? Lijkt me niet."
U bent de eerste SP-parlementariër die niet de belofte, maar de eed heeft afgelegd bij de installatie in de Tweede Kamer. God is niet dood in het leven van Harry van Bommel?
"Nee. Ik geloof in een levende God die met ons allen te maken heeft en waar wij allemaal mee te maken hebben. Ik vond het wel mooi om iets van mijn geloofsovertuiging bij mijn installatie als kamerlid tot uitdrukking te laten komen. Ik geloof niet in een almachtige God die over alles beschikt. Dat zou mij bestaan als politicus ook tamelijk overbodig maken. Mijn geloof is geen leidraaid van mijn handelen. Het is de overtuiging dat er meer is dan wij kunnen zien of aanraken, dat er iets is dat ons allen bindt zonder dat verder al te veel invulling aan te geven. Ook omdat het te maken heeft met vragen waar ik zelf niet helemaal uitkom, waar ik geen antwoord op heb. Ik heb er verder ook weinig woorden voor, eigenlijk. Ik eh...ik vind dit een lastig thema.
"Wel heb ik me laten uitschrijven bij de katholieke kerk. Ik heb een klassiek katholieke opvoeding gehad, met alles erop en eraan: het misdienaarschap, de katholieke jongensschool. Pas op mijn elfde werd ik met het verschijnsel 'meisje' geconfronteerd: toen ging ik naar een gemengde school. Alsof dat nog niet genoeg was, gingen we ook nog in groepjes zitten: twee jongens, twee meisjes, bankjes tegen elkaar. Voor mij was het een revolutie. In de jaren tachtig voelde ik me in het instituut katholieke kerk niet meer thuis. Vanwege de hiërarchie, vanwege de uitsrpaken die in Rome worden gedaan. Afrika sterft van de aids, maar condooms mogen niet? Dat is een discussie die met mij niet valt te voeren. Ik vind dat de kerk veel meer midden in de samenleving zou moeten staan. De kerk heeft zich echter uit samenleving teruggetrokken, dat verklaart ook grotendeels de leegloop.
"Wat me in politiek opzicht drijft, staat volledig los van mijn geloofsovertuiging. Dat is de wetenschap dat het anders kán. Mijn verontwaardiging komt voort uit het grote verschil tussen wat mogelijk is en wat is. Net als mijn motiviatie om de mensen te bestrijden die roepen: "Het kan nu eenmaal niet anders." Want dat is dus gelul."
De Jonge Socialisten: een politieke jeugdzonde?
"Nee, want ik ben nooit lid geweest. Na mijn eerste kennismakingsbijeenkomst was ik meteen genezen. Ik kwam er vooral carrièremakers en CV-builders tegen. Na mijn lerarenopleiding ging ik politieke wetenschappen studeren. Daar kwam ik soortgelijke types tegen. Die in het eerste jaar al riepen dat ze ambassadeur wilden worden."
Ú werd in 1994 medewerker van de eerste SP-Kamerfractie. Dat heeft u ooit een "jongensdroom" genoemd. Welja. Op een dag weet je het: je wordt fractiemedewerker!
"Let wel, dit is voor mij geen vrijblijvende keuze. De SP is mijn eerste en laatste partij. Daarvoor heb ik altijd blanco gestemd: ik wilde niet kiezen tussen niks en twee keer niks. Wat me aan de SP aansprak was het praktisch werk in de dagelijkse praktijk, gekoppeld aan de grotere idealen, ver van de huidige realiteit. Voor die combinatie wilde ik me inzetten. Gerommel in de marge, daar moet je maar iemand anders voor zoeken. Als het gaat om een milimeter meer of minder, sla mij dan maar over. "
In 1991 werd u tijdens een demonstratie tegen onderwijsminister Ritzen gesignaleerd in de gelederen van waaruit verfbommen werd gegooid. Kunnen we nog Joska Fisher-achtige foto's van u verwachten?
"Ik ben bij al die demonstraties geweest. Zou bijna zeggen: toen gebeurde er tenminste nog iets. Maar nee, met verfbommen of stenen ben ik nooit te betrappen geweest. Geweld uitoefenen is voor mij de grens. Geweld ontvángen trouwens ook: ik vind het niet zo zinvol me vrijwillig in elkaar te laten slaan."
En dan nu het moment waarop Kamerlid Harry van Bommel bewijst ook maar een mens te zijn. Zijn antwoord op de vraag: wie is de mooiste vrouw in de Tweede Kamer?
"Oei. Eh...ik heb daar nooit echt een vergelijkend onderzoek naar gedaan. Er zitten zeker wel leuke vrouwen in de kamer, maar de drie die ik nu in gedachten heb, hou ik toch maar even voor mezelf."
In welke fracties treffen we ze aan?
"In alle fracties, met uitzondering van de SGP en de Christenunie, want die hebben geen vrouwelijke Kamerleden."
U bent vast het enige SP-Kamerlid dat als womanizer te boek staat.
"Dat weet ik niet, hoor. Ik hoor ook wel eens verhalen over mijn collega's, ha!"
Maar die roepen tijdens een demonstratie in Genua niet tegen een HP/De Tijd-journalist, als er een Turkse communiste langsloopt: "Tjezus, wat een lekker ding."
"Het enige verweer dat ik hiertegen heb, is: overigens wás het ook een erg leuke meid."
Liever tien moslimfundamentalisten in uw achtertuin dan één Pim Fortuyn in de voortuin?
"Volgens mij moet je allebei niet wensen. Tja, Leefbaar Nederland. Ik las dat er inmiddels negentien kandidaat-lijsttrekkers zijn. Ik voorspel dat het kiezen daaruit allemaal niet zo vriendelijk en vrolijk zal toegaan. Een partij zonder historie, zonder cultuur, zonder programma, met een bestuur dat zegt dat het aftreedt als het geen tien zetels haalt, en dat met negentien kandidaatlijsttrekkers. Dat wordt dus een teleurstelling, vooral voor de kiezer. Uit ervaring weten we dat dit soort clubs een plek kunnen veroveren in de nederlandse politiek - maar altijd tijdelijk. Er ontstaat bijna automatisch ruzies om personen, zeker met een persoon als Pim Fortuyn ertussen."
Wat is uw stemadvies aan het congres van deze potentiële electorale concurrent?
"Veel analisten zeggen dat in het Nederlandse politieke landschap aan de linkerkant eigenlijk geen ruimte meer is, daar zitten GroenLinks en de SP al. Dan kunnen ze wellicht beter iemand met een rechtse signatuur kiezen. Fortuyn scheert religieus fundamentalisme en een gewone geloofsovertuiging nu al over één kam, dat verhaal zal hij in een verkiezingsstrijd alleen nog maar aanscherpen. Het is politiek niet altijd een even fris verhaal, vind ik. Hij doet me nog het meest denken aan Filip de Winter, die extreem-rechtse gedachten in België een fatsoenlijker smoel heeft gegeven dan Janmaat hier ooit gelukt is."
Niet zo beroemd als het "Beste Els"-briefje, maar toch goed voor een debatje: uw "Beste John"-brief. Wat stond er in het "Beste Harry"-antwoord?
"Dat antwoord was geen "Beste Harry"-, maar een "Geachte heer van Bommel"-brief. John de Mol gaf begrip van honderd procent onbegrip. Ik had hem in een open brief, onder de kop "Waar houdt de voosheid op?", aangesproken op zijn televisieprogramma's. Het bijzondere was eigenlijk dat ik als politicus een debat voerde over iets waar de politiek niet over gaat. Aan de andere kant: politiek is niet alles, maar alles is wel politiek. Er werd toen een debat gevoerd over Big Brother, vervolgens kwam How To Mary A Millionaire en in het verlengde daarvan een discussie over een soortgelijk programma, maar dan met vrouwen met een kinderwens. Een hele golf van programma's waar ik zo van walgde, dat ik dacht: al ga ik hier niet over, ik wil tóch stelling nemen. De druppel was een uitzending van Menno Buch, waarin ik werd geconfronteerd met een man van middelbare leeftijd. Hij wenste een keer oraal bevredigd worden, maar wilde daarvoor niet naar een prostituee. Buch voorzag in zijn wens met een vrouw, ongetwijfeld toch een prostituee. Die liet hij die man op die manier op televisie vernederen. Die man wilde dat graag, de kijker wil het zien, Buch wil het verkopen. Niets mis mee, zou je dan kunnen redeneren. Ik vind er juist heel veel mis mee. Noem het moralistisch. Dat verwijt heb ik trouwens nog een keer gekregen, toen ik kamervragen stelde over de bedreiging van de verkeerdveiligheid door een billboard langs de A4, met daarop een o6-nummer, een paar dames en de tekst : "Wil je weten hoe ík rij, bel dan...". Toen werd ik ook voor zedenpreker uitgemaakt, maar dat kwam doordat een medewerker iets te voortvarend in het persbericht had gezet: "Voor Van Bommel is het onaanvaardbaar dat het rijgedrag van de dames dat van de automobilisten beïnvloedt", ha!
"Het is niet alleen Buch, hoor. Willibrord Frequin is ook zo iemand bij wie ik me afvraag: "How low can you get?"
Was uw fractievoorzitter niet een keer te gast in zijn programma?
"Ja, dat vond ik een...niet voor de hand liggende keuze. Met serieuze onderwerpen moet je niet bij zulke vogels terecht."
Kritiek op Jan Marijnissen lijkt binnen de SP, zacht gezegd, niet gebruikelijk. Als één persoon intern zóveel lof krijgt toegezwaaid en bovendien als zowel fractie- als partijvoorzitter de twee belangrijkste functies combineert, is hij dan niet erg veel gelijker dan anderen?
"Die combinatie van functies heeft in ieder geval als voordeel dat je niet, zoals bij het CDA, een conflict krijgt tussen de partij- en de fractievoorzitter, ha!
"Jan is onbetwist de leider van de SP en dat moet hij vooral nog een hele tijd blijven. Ik zal niet zeggen dat er niet gediscussieerd wordt over zijn combinatie van partijfuncties, maar op dit moment is het nog steeds de beste oplossing. In politiek opzicht heb ik niets op Jan aan te merken. Helemaal niets. En als je bij een partij zit met zo'n goed politiek program, met ook nog eens als boegbeeld iemand die het uitdragen daarvan op het lijf geschreven is, dan...
Vraag je je na al die superlatieven af: als je de SP weghaalt uit het leven van Harry van Bommel., wat hou je dan over?
"Mijn privéleven en werk, mijn vrienden en collega's: dat vloeit allemaal in elkaar over. Ik heb me wel eens afgevraagd of ik dat bezwaarlijk vind. Nee. Ik vind het onzin om een bepaald moment van de dag de knop om te zetten en te zeggen: "En nu ben ik privé." Dus worden collega's soms de mensen met wie ik uitga en veranderen vakanties soms in werkbezoeken.
Haal je de SP weg uit dat leven, dat hou me mijn liefde voor het onderwijs over, een degelijk stel vrienden en enkele leuke hobby's. En daar kom ik een heel eind mee."