SP :: Nieuws :: Actie

‘Mensen over de rooie helpen, dat is wat hier gebeurt’

Ervaringen van werknemers in de sociale werkvoorziening
Uitkomsten van een enquête, conclusies en aanbevelingen

Uitgave:
WSW-werkgroep van de Socialistische Partij
Vijverhofstraat 65, 3032 SC Rotterdam
Tel. (010) 243 55 55, fax (010) 243 55 66, e-mail solidair@sp.nl

Maart 2000

Inhoud
	Vooraf 1. De Wet Sociale Werkvoorziening: doel en ontwikkeling 2. Het onderzoek: aanleiding, opzet en profiel reageerders 3. Het onderzoek: vragen en uitkomsten 4. Conclusies 5. Aanbevelingen Selectie uit de opgeschreven klachten bijlagen: Het enquêteformulier Lijst van werkvoorzieningsschappen waarvan werknemers meegedaan hebben aan de enquête

Vooraf

‘Soms wil je jezelf wel onder een auto gooien, dan ben je van alles af,’ schreef iemand op zijn enquêteformulier. Zinvol werk hebben is onvoorstelbaar belangrijk voor iemand met een handicap. Maar werk hebben waar je je gekleineerd voelt, waar je gepest wordt of waar je constant moet presteren onder de druk dat er meer van je geëist wordt dan je kunt waarmaken, kan een hel worden.

Dit rapport bundelt de ervaringen van ruim 1100 SW’ers. Soms verhalen dat alles goed loopt. Maar veel vaker noodsignalen. Over de werkdruk die steeds verder toeneemt en voor velen al te groot is geworden, over onvoldoende aanpassing van het werk aan de mensen, over de arbeidsomstandigheden en over de manier van leidinggeven. De sociale werkvoorziening is in zijn algemeenheid geen hel. Verre van dat. Voor veel mensen is het een beschermde plek waar ze ondanks hun beperkingen volwaardig meetellen. Maar – en dat is wat mij betreft de onweerlegbare conclusie van dit rapport – de noodzakelijke beschutting van die werkplek kraakt in al zijn voegen. De eis om marktconform te moeten werken, heeft niet alleen afgerekend met overbodige bescherming – zo die er al geweest is -, maar is bezig de kern van de sociale werkvoorziening aan te tasten.

We namen het initiatief tot dit onderzoek op basis van een toenemend aantal klachten die bij ons binnenkwamen. De uitkomst laat helaas zien dat die klachten geen uitzondering zijn. Met dit rapport willen dan ook een duidelijk signaal afgeven aan de politiek, zowel landelijk als plaatselijk. Onze oproep is: onderzoek zelf hoe de WSW ervoor staat en neem vervolgens maatregelen. De oorspronkelijke doelstelling van de WSW is te belangrijk om opgeofferd te worden op het altaar van de marktwerking. Tot slot van dit voorwoord wil ik al mijn SW-collega’s in heel Nederland bedanken voor hun bereidheid om zo massaal aan het onderzoek mee te werken. Ik weet dat het een hele stap is om op deze manier je ervaringen prijs te geven. Dat toch zoveel mensen meegedaan hebben, is een extra teken dat er wat aan de hand is. En een extra aansporing voor de WSW-werkgroep van de Socialistische Partij om met veel energie te blijven knokken voor het sociaal houden van de sociale werkvoorziening.

Maart 2000
Jef Kleijnen
voorzitter van de WSW-werkgroep van de SP

1. De Wet Sociale Werkvoorziening: doel en ontwikkeling

Ruim 90.000 SW’ers oefenen meest uiteenlopende beroepen uit

De sociale werkvoorziening bestaat sinds 1969, toen de Wet Sociale Werkvoorziening met trots gepresenteerd werd als ‘de parel op de kroon van de sociale zekerheid’. Doel van de SW is het bieden van aangepast werk in een beschermde omgeving aan gehandicapten. De uitvoering van de WSW is opgedragen aan de gemeenten, die daarvoor gemeentelijke diensten kunnen instellen, maar de taken ook kunnen uitbesteden aan regionale ‘werkvoorzieningsschappen’ of verzelfstandigde bedrijven. Momenteel werken er ruim 90.000 mensen in WSW-verband, verdeeld over 94 uitvoeringsorganisaties. De gezamenlijke omzet van de SW-bedrijven bedroeg in 1997 2178 miljoen gulden. Voor hun inkomsten is de sociale werkvoorzieningen globaal voor 70 procent aangewezen op de rijksvergoeding en voor 28 procent op opbrengsten uit verkoop van goederen en diensten. De resterende twee procent passen de gemeenten bij.

SW-bedrijven zijn vooral actief als toeleverancier in opdracht van derden. Slechts weinig bedrijven maken ook een ‘eigen product’, van ontwikkeling tot en met verkoop. De sociale werkvoorziening voert een breed scala aan taken uit, in veel verschillende sectoren. Bijvoorbeeld:

• metaal ferro en non-ferro, (verspanend, las- en constructiewerk, plaatbewerking, buisbewerking, fotolijsten, doe-het-zelf sector)
• spuiten, poedercoaten, lakken
• elektro (montage/assemblage van half- en eindproducten, componenten, printplaten, kabels e.d.)
• hout (meubelen, kleinmeubelen, meubelrompen, verpakkingsmaterialen, speelgoed, gebruiksartikelen, trappen, deuren, kozijnen, winkelinrichtingen)
• textiel (textiel confectie, stoffering), gordijnen, bedrijfskleding, beschermingsmiddelen
• plastic/rubber/lederbewerking (zeefdrukken, graveren, vacuumvormen, HF-lassen kunststof e.d.)
• montage bijvoorbeeld rijwielmontage, verlichtingsarmaturen
• verpakken (food, non-food), blisteren, krimpen, sealen, ompakken, actieverpakkingen, opzetten en vullen winkeldisplays, clean room verpakken,
• civieltechniek (schoonmaak, graffittiverwijdering, bewaking, onderhouds- en bouwbedrijf, klussendienst, bestrating, schilderwerken)
• cultuurtechniek (groenvoorziening, aanleg en onderhoud, wijkonderhoud, interieurbeplanting/hydrocultuur)
• kwekerij
• catering en kantine-activiteiten
• kringloop- en recycling activiteiten (beheer en exploitatie kringloopwinkels, demontagewerkzaamheden (computers, wit- en bruingoed), bezetting van gemeentelijke inzameldepots, ophalen klein chemisch afval/grofvuil,
• grafisch (dtp, drukken, printen, afwerken)
• boekbinderij
• administratief (data entry, mailing, adressenbeheer, documentconversie, boekhouding)
• overige zakelijke dienstverlening (fullfillment), afhandeling premium acties, post- en krantenbezorging

Daarnaast vindt in alle sectoren (profit, non-profit) detachering plaats: externe plaatsing van medewerkers op individuele basis of groepsgewijs. Het gaat hierbij om ruim elf procent van alle SW’ers.

Budgetfinanciering doorbreekt rust in WSW-land

In de jaren ‘70 en ‘80 kon de sociale werkvoorziening zich gestaag ontplooien, grotendeels buiten het brandpunt van de politieke en publieke belangstelling. Het Rijk paste immers vrijwel automatisch het verschil bij tussen de uitgaven en de inkomsten. Dat veranderde in 1989 door de invoering van de budgetfinanciering. De bedrijven moeten sindsdien ‘marktconform’ werken. Zij moeten uit zien te komen met het hen toegekende budget, dat gebaseerd is op het aantal SW’ers en op de mate waarin de SW’ers arbeidsgehandicapt zijn. Voor werknemers met een zwaardere handicap is de subsidie hoger dan het bedrag van ruim 42.000 gulden dat gegeven wordt voor een SW’er in de ‘middencategorie’. (Loonpeil juli 1999.)

Nieuwe WSW selecteert veel strenger

Een volgende grote verandering vond plaats per 1 januari 1998, toen de nieuwe WSW in werking trad. Een belangrijk verschil met de situatie vóór ‘98 is dat nu de WSW-doelgroepcriteria nauwkeuriger omschreven zijn. Onafhankelijke indicatiecommissies moeten de kandidaten toetsen aan de nieuwe eisen voor de WSW. Ook mensen die op 1 januari 1998 op de wachtlijst stonden voor een SW-plaats, moesten hergeïndiceerd worden. Een werknemer die na 1 januari 1998 in dienst gekomen is bij een SW-bedrijf, krijgt een dienstverband voor twee jaar. Daarna vindt herindicatie plaats om te bekijken of de betreffende werknemer nog wel tot de SW doelgroep behoort. Bij voortzetting van het dienstverband vindt na drie jaar opnieuw een indicatie plaats. De werknemers die vóór 1 januari 1998 al in dienst van een SW-bedrijf waren, worden niet geherindiceerd.

De nieuwe WSW perkt de doelgroep voor de sociale werkvoorziening duidelijker af. Onder de wet vallen alleen mensen die door lichamelijke of verstandelijke beperkingen aangewezen zijn op arbeid onder aangepaste omstandigheden, waarbij bovendien als voorwaarde geldt dat die aanpassing redelijkerwijs niet in het reguliere bedrijfsleven zijn te realiseren is. Het gevolg hiervan is dat zowel licht gehandicapten als zwaar gehandicapten minder gemakkelijk voor een WSW-dienstverband in aanmerking komen. De licht gehandicapten worden in staat geacht tot reguliere arbeid en de (heel) zwaar gehandicapten worden verwezen naar de AWBZ-dagopvang. De nieuwe selectie is streng: eind 1997 (aan de vooravond van de nWSW) stonden er 20.376 mensen op de wachtlijst voor de sociale werkvoorziening. Eind derde kwartaal 1999 was dat aantal teruggelopen tot zo’n 11.000. Veel mensen die onder de oude wet gekeurd zijn als ‘behorend tot de personenkring van de WSW’, kregen bij de herindicatie een verwijzing naar de WIW (niet gehandicapt) of de REA (wel gehandicapt, maar aangewezen op een aangepaste plek in het vrije bedrijf). Een vraag die zich opdringt – maar in het kader van ons onderzoek niet te beantwoorden valt – is wat er gebeurd is met de mensen die van de wachtlijst afgevoerd zijn. Hebben ze echt elders een baan gevonden, of zitten ze nog thuis, met minder perspectief dan ooit?

Tot slot is over de ontwikkeling van de WSW vermeldenswaard dat bij de inwerkingtreding van de nieuwe WSW is vastgelegd dat de wet vóór 2001 door de Tweede Kamer geëvalueerd moet worden.

2. Het onderzoek: aanleiding, opzet en profiel reageerders

Toenemend aantal klachten aanleiding enquête

In 1995 heeft de SP een ‘WSW-werkgroep’ opgericht. Aanleiding daarvoor waren de contouren van de nieuwe WSW zoals die langzaamaan helder werden. De werkgroep organiseerde een landelijke ‘rode kaarten’-actie die 10.000 protesten van SW’ers opleverden tegen de voorstellen van toenmalig minister van Sociale Zaken Melkert, die onder andere het loon voor nieuwe SW’ers wilde maximeren op 120 procent van het minimumloon. De actie had – samen met de andere protesten tegen de voorstellen – succes. Het wetsvoorstel werd aangepast en onder andere de loonmaximering werd geschrapt.
In de jaren die volgden bleef de werkgroep actief, vooral om plaatselijke SP-afdelingen te adviseren bij het omgaan met problemen die gemeld werden over SW-bedrijven. Omdat de werkgroep daardoor bemerkte dat er steeds meer van die problemen kwamen, besloot ze in het najaar van 1999 een landelijke inventarisatie te houden. Het doel daarvan was een beeld te krijgen van de actuele situatie in de sociale werkvoorziening en dat beeld vervolgens onder de aandacht te brengen van de landelijke politiek, die immers vóór 2001 de nWSW moet evalueren.

Enquêteformulieren en telefonische klachtenlijn

De ervaringen van de SW’ers zijn op twee manieren verzameld. Op 15 en 16 november 1999 hebben de plaatselijke SP-afdelingen op SW-bedrijven in heel Nederland enquêteformulieren verspreid, waarvan er 987 ingevuld zijn teruggestuurd. De tweede mogelijkheid om ervaringen door te geven was telefonisch. Van 16 tot en met 19 november kon men dagelijks tussen 18.00 en 21.00 uur bellen met een centraal nummer, waarna het gesprek automatisch doorgeschakeld werd naar het dichtstbijzijnde regionale klachtenmeldpunt. De bellers werden daar te woord gestaan door SP’ers die goed thuis waren in de WSW-problematiek. Op het nummer werden mensen gewezen via de begeleidende tekst bij de enquête. In totaal zijn er 136 telefoontjes binnengekomen. Bij de uitwerking van de enquête bleek dat zes uiterst kritische formulieren over een bepaald werkvoorzieningsschap ingevuld waren door dezelfde persoon. Deze formulieren zijn verder buiten beschouwing gelaten.

Reacties uit heel Nederland en alle sectoren

Aan het onderzoek hebben 1123 werknemers van de werkvoorzieningsbedrijven deelgenomen. Van hen heeft 89 procent een WSW-dienstverband. Vier procent is ambtenaar, drie procent WIW’er (Wet Inschakeling Werkzoekenden, bestemd voor valide werknemers), één procent uitzendkracht en van drie procent is de status niet bekend. Wie bericht wil krijgen over de uitkomsten van het onderzoek, kon zijn naam en adres opgeven. De 604 mensen die dat gedaan hebben, wonen in 204 verschillende woonplaatsen, verspreid over heel Nederland.

De 937 mensen die aangegeven hebben waar ze werken, vertegenwoordigen 50 van de 94 uitvoeringsinstellingen. De SW bedrijven met de meeste reageerders zijn Licom (Heerlen), WVK (Bladel), Werkvoorziening Midden-Gelderland (Arnhem), Ergonbedrijven (Eindhoven) en Emcogroep (Emmen).
Bijna driekwart van de deelnemers aan het onderzoek is tussen de 23 en 50 jaar. Ook bijna driekwart is man, 28 procent is vrouw. Het aandeel vakbondsleden onder de reageerders bedraagt 39 procent. Ruim de helft (53 procent) geeft aan al langer dan 10 jaar in de sociale werkvoorziening te werken. Nog eens 38 procent werkt er tussen de twee en tien jaar. Slechts 8 procent heeft een WSW-dienstverband van minder dan twee jaar. Een verdeling over de sectoren waarin men werkt, laat het volgende zien:

Industrie/inpak Grafisch Groenvoorziening Schoonmaak Facilitair Administratie Detachering Bouw en schilder Anders Onbekend

35% 21% 14% 7% 6% 4% 4% 2% 4% 3%

Representativiteit

Vergeleken met de laatst bekende cijfers van de NOSW, de vereniging van SW-bedrijven, weerspiegelt de verdeling over leeftijdscategorieën aardig het landelijke beeld, zijn in ons onderzoek vrouwen enigszins oververtegenwoordigd en zijn de sectoren ‘detachering’ en ‘groenvoorziening’ ondervertegenwoordigd. De verklaring voor deze laatste ‘afwijking’ is duidelijk: de formulieren zijn grotendeels uitgedeeld bij de werkplaatsen. Daar tref je de gedetacheerden en de medewerkers groenonderhoud niet. De vakbondsleden onder de deelnemers aan het onderzoek lijken oververtegenwoordigd te zijn.
Het onderzoek pretendeert niet een exact beeld te geven van dé mening van dé SW’er. We achten het waarschijnlijk dat de mensen die negatieve ervaringen hebben met hun werk bovengemiddeld vertegenwoordigd zijn onder de degenen die de vragen beantwoord hebben. Dat neemt echter niet weg dat de omvang van het onderzoek en de aard van de antwoorden duidelijk aangeeft hoe grote groepen SW’ers denken over hun werk en over de problemen die ze daar tegenkomen.

3. Het onderzoek: vragen en uitkomsten

Werkomstandigheden

Naast de vragen over de persoonlijke situatie, de aard van het werk en de werkgever, omvatte het onderzoek vijf vragen naar de mening over aspecten van het werk. Hier volgen de letterlijke tekst van de vragen, en een beeld van de antwoorden. Waar mensen bij meerdere vragen eenzelfde klacht noteerden, is die slechts één keer meegeteld: bij de vraag waar hij het eerste is vermeld.

Wat vindt u van de omstandigheden waaronder u uw werk moet doen?

Ik ben tevreden Ik ben niet tevreden Niets ingevuld

38% 58% 3%

Meer dan de helft van de deelnemers aan de enquête geeft aan niet tevreden te zijn met de werkomstandigheden. Bij de vraag wat er mankeert aan die omstandigheden, werden 936 zaken genoemd. Onderverdeeld naar onderwerp geeft dat het volgende beeld.

Werkdruk Slecht onderhoud gebouwen Leiding autoritair of slecht Geen of slechte aanpassingen Slechte temperatuur (te warm, te koud, tochtig) Bedrijfsmatige gaat boven sociale Geen of slechte werkkleding, schoeisel en gereedschap Pauze (niet of te kort) Te weinig opslagruimte en te kleine werkruimtes Slechte afzuiging Geluidsoverlast Stress / slechte sfeer Slechte hygiëne Willekeurige werkverdeling Arboregels niet toegepas Eentonigheid werk Stof Beloftes worden niet nagekomen Rokerige werkruimte Intimidatie Gevaarlijke stoffen

17% 13% 9% 9% 7% 6% 6% 5% 4% 4% 4% 3% 3% 2% 2% 1% 1% 1% 1% 1% 1%

Rekening houden met de handicap

Wordt er op uw werk voldoende rekening gehouden met uw handicap?

Ja Nee Niets ingevuld

47% 45% 8%

Bijna de helft van de ondervraagden geeft aan dat er onvoldoende rekening gehouden wordt met hun handicap. Voor de sociale werkvoorziening – die immers als uitgangspunt heeft het bieden van werk dat aangepast is aan de beperkingen van de werknemer – lijkt ons dat een schokkend hoog percentage. Juist op dit punt zou je weinig klachten mogen verwachten. Ze zijn er echter wel: bij de vraag wat er op dit punt verkeerd gaat, zijn 568 klachten gemeld. Ze zijn als volgt onderverdeeld:

Werkplek Werkdruk Slechte leiding (intimidatie / autoritair) Bedrijfsmatige gaat boven het sociale Verkeerd werk i.v.m. handicap of opleiding Kleinering / geen respect Arbo en of bedrijfsarts Toename ziekteverzuim Uitzendkrachten Toelatingsbeleid

26% 23% 13% 12% 9% 8% 5% 2% 1% 1%

Werkdruk

Wat vindt u van de werkdruk waarmee u te maken hebt?

Geen probleem Te hoog Kan wat mij betreft hoger Niets ingevuld

43% 51% 2% 4%

De helft van de werknemers vindt de werkdruk te hoog, slechts twee procent is van mening dat er nog wel rek in zit. Als problemen die mensen ondervinden door te hoge werkdruk zijn 594 zaken genoemd.

Stress (psychisch) / lichamelijke klachten Tempo / druk te zware last Het sociale is ondergeschikt aan het bedrijfsmatige Ontbreken van motivatie daardoor Toename ziekteverzuim Intimidatie Slechte leiding Geen of slechte aanpassingen Geen of kort werkoverleg Fouten worden gemaakt Pauzes, geen of te kort

35% 33% 8% 5% 5% 4% 3% 2% 2% 2% 1%

Is de werkdruk de afgelopen naar uw mening de afgelopen jaren toegenomen?

Ja Nee Weet niet Onbekend

73% 14% 10% 3%

Bijna driekwart van de deelnemers aan het onderzoek vindt dat de werkdruk de afgelopen jaren is toegenomen. Slechts één op de zeven mensen is van mening dat dit níet het geval is.

Manier van leidinggeven

Bent u tevreden over de manier van leidinggeven?

Ja Nee Niets ingevuld

37% 57% 6%

Over de wijze van leidinggeven bestaat veel onvrede. Dat blijkt enerzijds uit de meerderheid die aangeeft er niet tevreden over te zijn, en anderzijds uit het grote aantal concrete zaken dat genoemd is bij de vraag wat er verkeerd is aan de manier van leidinggeven: niet minder dan 818.

Leiding is slecht Leiding is autoritair Geen respect voor de werknemer Werkdruk wordt opgevoerd Slechte communicatie Geen werkoverleg Met de handicap wordt geen rekening gehouden Vriendjespolitiek Het sociale is ondergeschikt aan het bedrijfsmatige

29% 16% 13% 12% 10% 8% 5% 5% 2%

4. Conclusies

De sociale werkvoorziening onderscheidt zich als werkgever van het ‘vrije bedrijf’ doordat bij haar de nadruk ligt op het ‘sociale’. Het streven naar winst komt niet voor in de doelstelling van de SW-bedrijven, en – anders dan bij andere non-profit instellingen – is ook het leveren van producten of diensten niet het hoofddoel. Bij de sociale werkvoorziening staat centraal het bieden van aangepast zinvol werk aan mensen die door een handicap niet aan de bak komen in het vrije bedrijf.
De aanleiding tot ons onderzoek is een aantal signalen dat deze doelstelling in toenemende mate onder druk komt te staan doordat SW-bedrijven door wijzigingen in het overheidsbeleid steeds sterker marktconform moeten werken. We pretenderen niet dat de uitkomsten representatief zijn voor alle SW’ers. Wel concluderen we dat ons onderzoek een krachtig signaal is dat grote groepen SW’ers onvrede hebben met de ontwikkelingen die ze meemaken op hun werk. We baseren dat op de grote respons op onze enquête (1123 reacties), op de antwoorden die gegeven zijn, en op de vele honderden concrete klachten die gemeld zijn. Analyse van de enquêteformulieren geeft het volgende beeld:

• Van de deelnemers aan het onderzoek is 58 procent ontevreden over de omstandigheden waaronder ze moeten werken. Klachten zijn er bijvoorbeeld over werkplekken en de gereedschappen die niet aangepast zijn aan de handicap, over werkruimtes die te klein, rokerig, tochtig, te warm of te koud zijn, en over slechte ventilatie en klimaatbeheersing.
• 47 Procent vindt dat er onvoldoende rekening gehouden wordt met hun handicap. Gezondheidsklachten worden in de ogen van de ondervraagden regelmatig niet serieus genomen en aan de ergonomische aanpassingen van de werkplek mankeert nogal eens wat.
• De mening dat de werkdruk te hoog is, wordt gedeeld door 51 procent van de ondervraagden. Niet minder dan 73 procent vindt dat de werkdruk de afgelopen jaren is toegenomen. Klachten betreffen onder andere de stress door het opvoeren van het tempo en het snijden in rustpauzes.
• 57 Procent geeft aan ontevreden te zijn over de manier van leidinggeven in hun bedrijf. Zaken als intimidatie, het ontbreken van respect en het missen van vaardigheden om kunnen omgaan met gehandicapten worden vaak genoemd. Aan de andere kant wordt ook regelmatig gewezen op de moeilijke positie waarin de leidinggevenden verkeren, doordat zij zowel met de werknemers als met de productie-eisen rekening moeten houden.

Onze eindconclusie luidt dat het onderzoek een onmiskenbaar en niet te negeren signaal oplevert dat het mis aan het gaan is in de sociale werkvoorziening. Doel van de SW-bedrijven is het werk aan te passen bij de werknemers en hun handicap Veel SW’ers ervaren de realiteit die zij meemaken echter totaal anders. Ze klagen erover dat zij juist gedwongen worden zich aan te passen aan de productie en de werkdruk. Een herbezinning op de gegroeide praktijk in de sociale werkvoorziening, waarbij kritisch gekeken wordt naar de gevolgen van het marktconform moeten werken voor het overeind houden van de doelstelling van de WSW is zeer op zijn plaats.

5. Aanbevelingen

1. De landelijke politiek moet snel en grondig werk maken van de evaluatie van de nWSW die gepland staat voor dit jaar. Onderdeel van de evaluatie moet een uitgebreid onderzoek zijn naar de mening en ervaringen van de SW’ers. Op basis daarvan moet niet alleen gekeken worden naar de gevolgen van de nWSW die op 1 januari 1998 is ingevoerd. Ook moet onderzocht worden welke relatie er mogelijk bestaat tussen de problemen die SW’ers ervaren en de invoering van de budgetfinanciering en de omvang van de rijkssubsidie. Met name zal hierbij gekeken moeten worden naar de relatie tussen budgetfinanciering en werkdruk.
2. Als blijkt dat de dwang om marktconform te werken een te zware druk zet op het voldoen aan de oorspronkelijke sociale doelstelling van de WSW, dan moet niet geaarzeld worden de bekostigingssystematiek van de SW-bedrijven te veranderen en dient overwogen te worden de budgetfinanciering af te schaffen.
3. Op korte termijn moet de Arbeidsinspectie de SW-bedrijven grondig doorlichten op arbeidsomstandigheden, veiligheid en ergonomische belemmeringen voor SW’ers. Juist in deze sector moeten de omstandigheden waaronder men werkt optimaal zijn.
4. Regionaal moeten er onafhankelijke klachtenmeldpunten komen voor SW’ers. Zij moeten daar – in alle vertrouwelijkheid – hun ervaringen kunnen melden aan klachtenfunctionarissen die los staan van de SW-bedrijven en die over duidelijk omschreven bevoegdheden beschikken.
5. Gemeentebesturen moeten beseffen dat hun verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de WSW verder strekt dan het bijpassen van eventuele tekorten. Als bijdrage aan de landelijke WSW-evaluatie dienen alle gemeenten – eventueel samen met de andere gemeenten die deelnemen in een bepaald werkvoorzieningsschap – de ervaringen van hun ‘eigen’ SW’ers te onderzoeken. De resultaten van zo’n onderzoek dienen vervolgens enerzijds onder de aandacht gebracht te worden van de landelijke politiek en anderzijds gebruikt te worden voor een fundamentele discussie in de gemeenteraad over wat er moet gebeuren om de doelstelling van de WSW overeind te houden.

Selectie uit de opgeschreven klachten

Bijlage 1: het enquêteformulier.

[U kunt de enquête niet meer invullen]

1. Hoe lang werkt u in de sociale werkvoorziening?
	korter dan 2 jaar tussen 2 en 10 jaar langer dan 10 jaar
2. Bij welk SW-bedrijf werkt u?
3. In welke sector werkt u?
	groenvoorziening schoonmaak industrie facilitair	grafisch administratief bouw en schilder detacheringen
	anders, namelijk:
4. Wat is uw dienstverband?
	WSW Ambtenaar	Uitzendkracht WIW
	anders, namelijk:
5. In welke leeftijdsgroep valt u?
	jonger dan 23 jaar tussen de 23 en 50 jaar ouder dan 50 jaar
6. Wat is uw geslacht?
	man vrouw
7. Bent u lid van een vakbond?
	ja nee
8. Wat vindt u van de omstandigheden waaronder u uw werk moet doen? (Denk aan werkruimte, uitrusting, aanpassingen, rustpauzes, enzovoort)
	ik ben tevreden ik ben niet tevreden
	Als u niet tevreden bent, wat mankeert er dan aan de werkomstandigheden?
9. Wordt er op uw werk voldoende rekening gehouden met uw handicap?
	ja nee
	Als er onvoldoende rekening gehouden wordt met uw handicap, wat gaat er dan verkeerd?
10. Wat vindt u van de werkdruk waarmee u te maken hebt?
	geen probleem te hoog kan wat mij betreft hoger
	Als de werkdruk voor u te hoog is, welke problemen ondervindt u daardoor?
11. Is de werkdruk naar uw mening de afgelopen jaren toegenomen?
	ja nee weet niet
12. Bent u tevreden over de manier van leidinggeven?
	ja nee
	Als u niet tevreden bent over de manier van leidinggeven, wat is er dan verkeerd aan?
13. Hieronder kunt u reacties, opmerkingen, hartekreten en andere klachten kwijt.

Bijlage 2: lijst van werkvoorzieningsschappen waarvan werknemers meegedaan hebben aan de enquête.

WNK-bedrijven Alkmaar
Soweco Almelo
SWA Alphen aan de Rijn
WRA Groep Amsterdam
Fivelingo Appingedam
Werkvoorziening Midden-Gelderland (Presikhaaf) Arnhem
WVK-groep Bladel
WSD Boxtel
BSW Bedrijven Breda Breda
Pauw-bedrijven Breukelen
Sallcon Deventer
CombiWerk Delft
Wedeo Doetinchem
Woudengroep Drachten
Ergonbedrijven Eindhoven
IJsselmeergroep Emmeloord
Emco-groep Emmen
DCW-bedrijven Enschede
Sterrenborgh Gouda
Haeghe Groep ‘s-Gravenhage
Hamelandgroep Groenlo
DSW Stadspark Groningen
Zodiak Groep Groningen
Paswerk Bedrijven Haarlem
Licom NV Heerlen
Helso Helmond Helmond
SWB Midden Twente Hengelo
Weener Groep ‘s Hertogenbosch
Howerco Hoogeveen
DSW Leeuwarden Leeuwarden
De Zijl Bedrijven Leiden
MTB Maastricht
Werkplaatsen Walcheren Middelburg
WNO Nijmegen
Larcom Ommen
IBN-groep Oss
MultiBedrijven Rotterdam
DSW Rijswijk en Omstreken Rijswijk
BGS Schiedam
De Millenerpoort Sittard
Wedeka-bedrijven Stadskanaal
DSW Tilburg
Utrechtse Werkbedrijven Utrecht
NLW-bedrijven Venray
ADZ Vlissingen
Het Spektrum Voorhout
De Risse Weert
De Sluis Groep NV Woerden
De Zuidhoek Zierikzee
Delta Zutphen

Verder nieuw op SP.nl

• Spanning maart 2012:
  Nieuwe lente, nieuw perspectief
• ZO elfde editie

Tribune april

• Architect Hans Semeijn en Jan Marijnissen
• Eerste SP-wet aangenomen
• Voedsel Focus Amersfoort: ‘Ik leef niet, ik overleef’
• Adieu Vijverhofstraat
• Vaarwel en welkom
• Dennis de Jong: ‘Help de ondernemers’
• Burgerwaarnemers bij Russische verkiezingen