Veel gestelde vragen over de Europese Grondwet

www.sp.nl

Veel gestelde vragen over de Europese Grondwet

Wat is een grondwet?
Staat de Europese Grondwet boven de nationale grondwet?
Wordt Europa een federale superstaat?
Wat doet de SP als de meerderheid van Nederland vóór de grondwet stemt?
Wat gebeurt er als de meerderheid van de Nederlanders tegen de grondwet stemt?
Wat gebeurt er als niet alle lidstaten de Grondwet bekrachtigen?
Is de SP tegen Europa?
Wordt Europa echt democratischer en transparanter?
Wat houdt het subsidiariteitsbeginsel in?
Wat houdt het burger-initiatief in?
Krijgen kleine landen minder macht?
Komt er een Europees leger?
Kan de EU straks een vuist maken naar Amerika?
Behoudt Nederland de eigen Eurocommissaris?
Komt er een president van Europa?
Wat is het voordeel van het Handvest van Grondrechten in de grondwet?
Wordt de EU efficiënter door een Grondwet?
Gaat het referendum ook over de Euro?
Gaat het referendum ook over Turkije?
Kan een land na aanvaarding van de grondwet uit de EU stappen?
Heeft het kabinet een geheim campagnepotje?
Op wat voor punten komt er een meerderheidsbesluit in plaats van een veto?
Europa krijgt toch een sociale markteconomie?
Richt de Europese Unie zich met deze grondwet op volledige werkgelegenheid?

Wat is een grondwet?

De Nederlandse Grondwet is het belangrijkste staatsdocument van ons land. Zij bevat de fundamentele regels voor onze staatsinrichting en legt tevens de grondrechten van de burgers vast. De Grondwet is de hoogste nationale wet voor de Nederlandse staat; andere wetten dienen haar bepalingen in acht te nemen.

Staat de Europese Grondwet boven de nationale grondwet?

In artikel I-6 staat: “De Grondwet en het recht dat de instellingen van de Unie bij de uitoefening van de haar toegedeelde bevoegdheden vaststellen, hebben voorrang boven het recht van de lidstaten.” De Europese grondwet komt dus niet in de plaats van de Nederlandse, maar staat er wel boven. Dit betekent dat indien Nederland in de toekomst een grondwetswijziging wil doorvoeren, dit niet strijdig mag zijn met deze Europese grondwet. Op deze manier wordt de Nederlandse grondwet gedegradeerd tot een ondergeschikt document.

Wordt Europa een federale superstaat?

Volgens de Duitse minister van Buitenlandse Zaken is de grondwet een geboortebewijs “voor een enkele Europese staat, gebaseerd op een Europese Grondwet.” De nieuwe EU zal in ieder geval alle eigenschappen hebben van een ontwikkelde federale staat: een munt, een vlag, een president, een volkslied, een feestdag, een leger en een Grondwet met een Handvest van Grondrechten.

Als deze grondwet wordt aangenomen zal dat gezien worden als steun voor verdergaande Europese integratie. Zo wordt Europa steeds meer een superstaat waarin Nederland een soort provincie wordt. Het is niet wenselijk dat Nederland zoveel zeggenschap over haar eigen beleid afdraagt.

Wat doet de SP als de meerderheid van Nederland vóór de grondwet stemt?

Als een meerderheid van de Nederlanders vóór de Europese grondwet is, zal de SP in de Tweede Kamer ook voor stemmen. Je houdt geen referendum om vervolgens de uitslag te negeren.

Wat gebeurt er als de meerderheid van de Nederlanders tegen de grondwet stemt?

In principe verandert er niets. De Europese Unie blijft gewoon functioneren op basis van de bestaande verdragen, maar zonder verdergaande overheveling van bevoegdheden van ons land naar Brussel.

Maar een afwijzing van deze grondwet is een helder signaal van de burgers dat deze ontwikkeling van de Europese Unie niet het democratische en sociale Europa is waarvoor zij zich zouden willen inzetten. Een afwijzing betekent een aanwijzing voor de regeringen en parlementen dat er een ander, democratischer en socialer Europa moet komen. Als deze Europese Grondwet niet doorgaat, zullen regeringen en parlementen hun huiswerk moeten overdoen, en nu wél rekening moeten houden met de wensen van de Europese burgers. Dat maakt de kans een stuk groter dat er een betere Europese Unie uit voortvloeit, met meer respect voor de nationale democratie en meer waardering voor bestaande democratische, sociale en culturele rechten. Een democratisch en sociaal Europa is mogelijk, als we dat samen willen. Maar dan moeten we nu wel ‘nee’ zeggen tegen deze zogenaamde Europese Grondwet.

Wat gebeurt er als niet alle lidstaten de Grondwet bekrachtigen?

De grondwet moet door alle 25 lidstaten van de Europese Unie bekrachtigd worden. Indien één lidstaat de grondwet niet ratificeert, kan deze niet van kracht worden. In de Slotakte is echter bepaald dat indien vier vijfde van de lidstaten het Verdrag twee jaar na de ondertekening ervan heeft bekrachtigd en een of meer lidstaten moeilijkheden bij de bekrachtiging hebben ondervonden, de Europese Raad de kwestie bespreekt.

In de praktijk betekent dit dat wanneer eind oktober 2006 20 landen de tekst hebben geratificeerd, het ervan zal afhangen welk soort landen dit niet deden. Als het om kleine landen gaat, kan de Europese Raad het zich permitteren om de grondwet gewoon in te voeren. Als één of meer grote landen zoals Frankrijk, Spanje of Groot-Brittannië de voorgestelde tekst zouden verwerpen, ligt de zaak moeilijker. Als Groot-Brittannië de tekst verwerpt (wat niet uitgesloten is) staat niet zozeer de tekst ter discussie maar wel de plaats van Groot-Brittannië binnen de Europese Unie. Een weigering van Spanje of Frankrijk, zeker wanneer er meerdere landen de tekst zouden verwerpen, kan resulteren in een crisis.

Is de SP tegen Europa?

Nee, de SP is zeer voor Europa en Europese samenwerking op bepaalde gebieden, zoals milieu, veiligheid en internationaal vervoer en transport. De Europese Unie en de voorliggende grondwet maken van Europa een superstaat of een grootmacht en van Nederland een provincie. We vinden dat veel te ver gaan.

Wordt Europa echt democratischer en transparanter?

Voorstanders van deze grondwet stellen dat de EU met deze grondwet een stuk transparanter en democratischer wordt. Op bepaalde punten krijgt het Europees Parlement meer medezeggenschap. Het parlement wordt medewetgever op het gebied van misdaadbestrijding, migratie, landbouw, visserij en handel. Dat betekent dat het Europarlement wetsvoorstellen kan amenderen en verwerpen. Nu nog besluit alleen de Raad van Ministers hierover. Maar op tientallen gebieden wordt overgegaan op meerderheidsbesluitvorming (ipv consensus). Het Nederlandse parlement verliest op deze manier veel macht, ten koste van het Europees Parlement.

De vergaderingen van de Raad van Ministers “wanneer zij optreedt als wetgevende instantie” worden openbaar. Deze openbaarheid wordt vaak als een voorbeeld van transparantie geprezen. Maar zoals door onder andere prof. dr. Jacobs van de Universiteit van Tilburg wordt opgemerkt in zijn boek Strijdpunten Europese Grondwet: “(…) de Ministers besluiten doorgaans op stukken, die zijn voorbereid door de ambassadeurs en de nationale topambtenaren die vergaderen in het kader van het Comité van permanente Vertegenwoordigers en zijn 200 Raadswerkgroepen. Als men het serieus gemeend had met de transparantie had men ook de vergaderingen van dit Comité, dat reeds angstwekkend grote invloed uitoefent op de Europese besluitvorming openbaar moeten maken.”

Ook zou het pas écht transparant zijn als de vergadering die gaan over niet-wetgevende zaken (zoals over Europese verordeningen, besluiten, adviezen en aanbevelingen) openbaar zijn. Op het moment dat de Raad vergadert over bijvoorbeeld het inzetten van militaire middelen in het kader van de strijd tegen het terrorisme zal dat weer in het geheim plaatsvinden.

Wat houdt het subsidiariteitsbeginsel in?

Subsidiariteit betekent dat beslissingen op een zo laag mogelijk niveau, zo dicht mogelijk bij de mensen, genomen moeten worden. Nationale parlementen kunnen binnen een termijn van zes weken vanaf de datum van toezending van een Europese wetgevingshandeling aangeven dat het ontwerp niet strookt met het subsidiariteitsbeginsel. Als ten minste eenderde van de nationale parlementen hieraan steun verlenen moet het ontwerp opnieuw in overweging worden genomen. Vervolgens kan besloten worden het ontwerp te handhaven, te wijzigen of in te trekken. Het is dus niet per se van tafel.

Indien Nederland een verzoek indient om een voorstel op nationaal niveau te regelen moeten er nog minimaal acht andere lidstaten dit voorstel steunen. Ook hier is Nederland dus weer afhankelijk van andere lidstaten, en wordt de zeggenschap over ons eigen beleid beperkt.

Daarbij komt dat de subsidiariteitstoets alleen van toepassing is op Europese wetgevingshandelingen. Het subsidiariteitsbeginsel is dus niet van toepassing op Europese verordeningen, besluiten, aanbevelingen of adviezen (allen niet-wetgevingshandelingen).

Wat houdt het burger-initiatief in?

Wanneer ten minste één miljoen handtekeningen zijn verzameld tegen een Europese maatregel moet de Europese Commissie deze aansporing van de bevolking in overweging nemen. Dat betekent niet dat de maatregel gelijk moet worden aangepast. De Commissie kan het verzoek namelijk ook naast zich neer leggen. Elke wijziging moet namelijk wel in lijn zijn met het in de Europese grondwet bepaalde. “Een burgerinitiatief tegen stierenvechten is gedoemd te mislukken, omdat de Commissie kan weigeren paal en perk te stellen aan de traditie, daar het gaat om een cultureel goed dat beschermd moet worden, zoals elders in de grondwetstekst is bepaald.” (Europa in Beweging, 2005/1)

Krijgen kleine landen minder macht?

In feite wordt geregeld dat de zes grote landen de 19 kleine (waarvan NL de grootste is) volledig kunnen overstemmen. Grote landen zoals Duitsland en Frankrijk krijgen meer stemgewicht in de Raad, kleinere landen krijgen minder gewicht. Doordat er meer via meerderheidsbesluitvorming besloten gaat worden verliezen alle lidstaten aan invloed, maar de kleinste lidstaten relatief het meest. Minister Bot vindt dat niet zo erg: “Dat de stemmen van de grootste lidstaten af en toe boven de anderen uit te horen zijn nemen wij voor lief, mits zij niet vals zingen.”

Komt er een Europees leger?

“De lidstaten verbinden zich ertoe hun militaire vermogens geleidelijk te verbeteren.” (artikel I-41, lid 3). Dit leidt tot hogere uitgaven aan defensie, want verbeteringen zijn natuurlijk niet kosteloos. De lidstaten geven nu gezamenlijk jaarlijks zo’n 150 miljard euro uit aan defensie. Dit grondwetartikel zal ertoe leiden dat de gezamenlijke uitgaven aan defensie en veiligheid met miljarden euro’s toenemem. Als een lidstaat wil bezuinigen op defensie en dit geld wil inzetten voor investeringen in bejaardentehuizen of scholen, is dit strijdig met deze grondwet.

Er wordt een Europees Defensieagentschap opgericht “op het gebied van de ontwikkeling van defensievermogens, onderzoek, aankopen en bewapening (…) om de industriële en technologische basis van de defensiesector te versterken.” (artikel I-41, lid 3). Deze sterke focus op militarisering van Europa kan leiden tot een nieuwe wapenwedloop. Maar belangrijker nog: een politieke beleidsdoelstelling als ‘het versterken van de defensiesector’ hoort niet in een grondwet thuis.

Kan de EU straks een vuist maken naar Amerika?

De grondwet wijst nadrukkelijk op de band van de EU met de NAVO, waarmee ook het bondgenootschap tussen EU en VS in beton wordt gegoten. Voor een militair neutrale positie buiten de NAVO of los van de VS is geen ruimte meer. Dat een vuist maken naar de VS zo goed als onmogelijk zal zijn stelt ook minister Bot. Hij zegt namelijk dat de Europese defensie “zo compatibel mogelijk moet blijven met de strijdkrachten van de VS”.

Het gaat volgens de grondwet niet alleen om de gezamenlijke verdediging van elkaars grondgebied, maar ook om het ingrijpen buiten het grondgebied van NAVO en EU. Deze grondwet spreekt over “missies buiten het grondgebied van de Unie met het oog op vredeshandhaving, conflictpreventie en versterking van de internationale veiligheid.” (artikel I-41). Zo wordt militair ingrijpen om het eigenbelang te behartigen mogelijk en is een ‘preventieve’ oorlog niet langer ondenkbaar.

De besluitvorming omtrent het inzetten van militaire middelen vindt plaats op basis van consensus. Gezien de verdeeldheid in Europa met betrekking tot de oorlog in Irak is het niet waarschijnlijk dat Europa écht een vuist kan maken.

Behoudt Nederland de eigen Eurocommissaris?

Vanaf 2014 is er geen commissaris per lidstaat meer. Er komen er dan 18 die verdeeld zullen worden per toerbeurt.

Komt er een president van Europa?

Er komt een Europese president (vaste voorzitter), die de Raad van regeringsleiders 2,5 jaar voorzit. Deze president mag maximaal een maal herkozen worden. Ook komt er een minister van buitenlandse zaken.

Wat is het voordeel van het Handvest van Grondrechten in de grondwet?

Het Handvest van Grondrechten is een opsomming van rechten uit verschillende internationale verdragen, zoals het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en het Europees Sociaal Handvest. Alle Europese lidstaten hebben deze verdragen allemaal al ondertekend. De Europese Unie echter nog niet. Door het Handvest op te nemen in de Grondwet wordt de Europese Unie voor het eerste een volwaardige rechtsgemeenschap.

Alfred Pijpers van Instituut Clingendael: “Met het handvest van de Grondrechten in de Europese Grondwet krijgt de burger dus een paar mooie sigaren uit eigen doos. Bovendien blijft de werkingssfeer van het Handvest zeer beperkt. Het heeft vooralsnog een symbolische functie. Zo wordt bijvoorbeeld de doodstraf verboden, maar het is al weer even geleden dat die in de Europese Gemeenschap werd voltrokken.” (Volkskrant 28-2-05)

Wordt de EU efficiënter door een Grondwet?

Het Europees beleid voor Justitie en Binnenlandse Zaken wordt effectiever. Dit maakt het voor politie en Justitie uit verschillende landen gemakkelijker samen te werken en gegevens uit te wisselen en zo grensoverschrijdende criminaliteit en terrorisme effectief aan te pakken. Dat is zeker een voordeel, omdat veiligheid (net als milieu) beter Europees dan nationaal aangepakt kunnen worden. Op andere gebieden, zoals buitenlandse zaken en defensie, is een ‘effectievere’ aanpak op zijn minst twijfelachtig. De SP zit immers niet te wachten op een ‘effectieve’ aanval op een bepaald land, in het kader van de ‘conflictpreventie’.

Dat Europa met deze grondwet helemaal niet transparanter wordt blijkt ook uit onderzoek van de Algemene Rekenkamer. De Rekenkamer stelt in haar EU-trendrapport 2005: "Het is te betreuren dat in het grondwettelijk Verdrag de principes van goed openbaar bestuur (‘good governance’, good ‘accountability’) niet of nauwelijks geconcretiseerd zijn. De formele positie van de Europese Rekenkamer in de grondwet is ondanks een aanbeveling daartoe van de gezamenlijke nationale rekenkamers in de EU eind 2003 niet verbeterd."

Ook zal de Europese grondwet niet leiden tot een vereenvoudiging en vermindering van de nu al geldende 97.000 pagina's wetten en reglementen. Sterker nog: het zal moeilijker zijn voor Nederland om op te komen voor de belangen van haar ondernemingen.

De Europese grondwet verandert niets aan het feit dat het Europees Parlement, dat gewoonlijk in Brussel vergadert, verplicht elke maand een week in Straatsburg vergadert. Dit verhuiscircus kost bijna 200 miljoen euro per jaar. Bovendien is het een verspilling van energie en slecht voor het milieu.

Gaat het referendum ook over de Euro?

Strikt genomen niet, maar de Euro staat wel vastgelegd in de Grondwet. Over de invoering van de Euro destijds, is nooit advies gevraagd aan de bevolking.

Gaat het referendum ook over Turkije?

De toetreding van Turkije heeft strikt genomen niets te maken met de voorliggende grondwet. De SP heeft geen principiële bezwaren tegen Turkije als lid van de Europese Unie. Wel moeten er nog veel zaken beter geregeld worden. De belangrijkste zijn: de kwestie Cyprus (nog steeds bezet het Turkse leger een deel van Cyprus), de mensenrechten (o.a. martelingen in gevangenissen) en de behandeling van minderheden (o.a. Koerden). Het feit dat de meeste Turken islamitisch zijn, speelt voor de SP geen rol. Het is echter wel een feit dat een eventuele toetreding van Turkije negatieve gevolgen zal hebben voor de positie van kleine landen, omdat Turkije dan in een keer een van de grootste lidstaten is.

Kan een land na aanvaarding van de grondwet uit de EU stappen?

Ja, dat staat in de grondwet. Wel moet er overeenstemming zijn tussen deze lidstaat en de EU, en er moet een schadevergoeding betaald worden.

Heeft het kabinet een geheim campagnepotje?

Nee, want inmiddels weet iedereen dat het kabinet 1,5 miljoen euro achter de hand houdt indien “een intensieve ‘nee-campagne’ met betaalde middelen wordt gevoerd.” De regering gaat er dus alles aan doen om iedereen voor te laten stemmen. Op het moment dat het bedrijfsleven de voorstanders op grote schaal gaat sponsoren zal het kabinet zich echter niet geroepen voelen om bij te springen.

Op wat voor punten komt er een meerderheidsbesluit in plaats van een veto?

Op ongeveer 40 gebieden verliest Nederland een veto. Onder andere op asielterrein, justitie, onderdelen van defensie en buitenlandse zaken zal op basis van een gekwalificeerde meerderheid besloten worden. Dit betekent dat een voorstel aangenomen kan worden als 15 lidstaten (of meer) het voorstel steunen. Nederland verliest de mogelijkheid om een voorstel tegen te houden als dit bijvoorbeeld ongunstig is voor ons land. Hierdoor wordt zeggenschap over ons eigen beleid ingeleverd.

Europa krijgt toch een sociale markteconomie?

In artikel I-3 van de grondwet staat dat de Europese Unie een “ sociale markteconomie” krijgt. Er wordt in het hele document echter maar één keer gesproken over een “ sociale markteconomie”. In alle andere gevallen wordt er gesproken over een “open markteconomie”.

Richt de Europese Unie zich met deze grondwet op volledige werkgelegenheid?

Volgens artikel I-3 krijgt de Europese Unie “ een sociale markteconomie met een groot concurrentievermogen die gericht is op volledige werkgelegenheid”. Ten eerste, ‘markteconomie’ en ‘volledige werkgelegenheid’ gaan niet samen, want een markteconomie is juist gebaat bij een overschot aan arbeid. Dat blijkt ook wel uit het feit dat er op dit moment in Europa zo’n 20 miljoen mensen werkloos zijn. Ten tweede, er wordt in het hele document maar één keer gesproken over “volledige werkgelegenheid”. Voor de rest wordt er gesproken over een “hoog werkgelegenheidsniveau” of over de “de bevordering van de werkgelegenheid”.