SP :: Verkiezingsprogramma 2006 :: Een beter Nederland voor hetzelfde geld

Meteen naar de inhoud!

www.sp.nl

WORD NU LID!

SP :: Programma

Verkiezingsprogramma SP 2006: Een beter Nederland, voor hetzelfde geld

2. Beter delen

Werk, economie, sociale zekerheid

We hechten in Nederland veel waarde aan bestaanszekerheid, ook bij werkloosheid, ziekte, arbeidsongeschiktheid en ouderdom. We hechten aan behoud van ons stelsel van sociale zekerheid, zoals dat sinds de Tweede Wereldoorlog is opgebouwd. Daarbij vinden we het ook redelijk dat niemand ten onrechte gebruik maakt van de sociale regelingen. De behoefte aan zekerheid botst met de praktijk van het gevoerde beleid. De regeringen van Kok en Balkenende hebben beperking van de bescherming van werknemers en inperking van de sociale zekerheid tot een speerpunt van beleid gemaakt. Onder de noemer van flexibilisering, eigen verantwoordelijkheid, prestatiebeloning, privatisering en marktwerking is bewust onzekerheid georganiseerd. Evenals door het onrechtvaardig streng herbeoordelen van WAO’ers, verruimen van de arbeidstijden, bemoeilijken van de toegang tot de sociale zekerheid en verlagen van de uitkeringen. Deze onzekerheid wordt versterkt door het vrijmaken van de Europese markt en door de neoliberale globalisering van de economie.

Geen spookbeelden oproepen

Veel bedrijven lijken in een permanente staat van herstructurering en reorganisatie te verkeren. Laag- maar ook hooggeschoold werk verdwijnt steeds vaker naar lagelonenlanden. Zelfs bij bedrijven die veel winst maken, verdwijnen banen. Veel jongeren hebben geen garantie op een stageplaats, laat staan op een baan, waardoor ze een valse start maken op de arbeidsmarkt. Te veel jongeren halen geen diploma. Goedkope arbeidskrachten uit het buitenland vormen een bedreiging voor werknemers en kleine zelfstandigen. Een groot deel van de bevolking heeft een weerzin tegen deze neoliberale ontwikkelingen. Zij wijzen de harde ‘prestatiemaatschappij’ van meer arbeidsonzekerheid, langer werken en minder verdienen af.

De regeringen van Lubbers, Kok en Balkenende hebben in het verleden spookbeelden opgeroepen om de onzekerheid aan te wakkeren en maatregelen door te voeren die een meerderheid van de bevolking eigenlijk niet wil. De ‘onbetaalbaarheid van de sociale zekerheid’, de ‘molensteen van de collectieve lastendruk’ en de opkomst van de ‘Aziatische tijgers’ leidden in de jaren tachtig tot een politiek van loonmatiging en uitholling van de sociale zekerheid. Tegen alle bangmakerij in bleken landen die een brede collectieve sector hielden, zoals de Scandinavische landen, niet failliet te gaan. Integendeel. Op tal van terreinen presteren ze beter dan wij. De Aziatische tijgers hebben ons niet opgevreten, de economische banden met bijvoorbeeld Zuid-Korea en Taiwan zijn tot wederzijds profijt. Toch worden opnieuw spookbeelden opgeroepen, nu met namen als ‘vergrijzing’, ‘onbetaalbaarheid van de AOW’ en ‘dreigend tekort aan arbeidskrachten’. Alsof de geschiedenis zich herhaalt, worden wederom ontwikkelingslanden opgevoerd als bedreiging voor onze welvaart. De nieuwe tijgers heten nu China en India.

De onzekerheid die het gevolg is van de globalisering, kan niet worden beantwoord met flexibilisering, verruiming van het ontslagrecht en meer eigen verantwoordelijkheid. Mensen zijn sociale wezens, die in lotsverbondenheid problemen tegemoet willen treden. In plaats van verdergaande individualisering en privatisering zou gekozen moeten worden voor herstel van de georganiseerde solidariteit, wat ons ook in het verleden sterk heeft gemaakt. Met elkaar, niet tegen elkaar, zou het motto moeten zijn voor ons toekomstige stelsel van sociale zekerheid.

Werk maken van iedereen

Om onze welvaart te behouden is het nodig dat iedereen die kan werken, dat ook doet. Volledige werkgelegenheid dient centraal te staan in het sociaal-economisch beleid. Dat betekent dat bedrijven het maken van winst moeten combineren met het behoud van werkgelegenheid. Dat betekent ook dat de overheid maatregelen neemt om mensen aan de slag te krijgen, bijvoorbeeld door een industriepolitiek gericht op innovatie en door investeringen in de publieke sector. Bovendien betekent dit dat het beschikbare werk zo goed mogelijk wordt verdeeld. Leeftijdsdiscriminatie en andere vormen van discriminatie dienen te worden bestreden.

Het is goed om burgers te houden aan hun verplichtingen, maar op overdreven regelzucht zit niemand te wachten. Nu al staan in veel sociale wetgeving niet de mensen maar de regels centraal. Instituties als UWV en CWI zijn logge bureaucratische instanties geworden, waar begeleiding op maat onmogelijk is. De geprivatiseerde arbeidsbemiddeling is in handen gekomen van commerciële reïntegratiebedrijven, die zich in veel gevallen meer bekommeren om de winst dan om het vinden van werk voor hun klanten. In de sociale werkvoorziening staat de arbeidsproductiviteit vaker centraal dan het rekening houden met de mogelijkheden van de mensen die daar werken. De individuele begeleiding in de werkplaatsen moet worden verbeterd. Gemeentelijke leerwerkbedrijven moeten worden opgericht om mensen die geen werk kunnen vinden, scholing, praktijkervaring of (tijdelijk) werk aan te bieden. Deze leerwerkbedrijven moeten ook stages bieden aan leerlingen die (nog) niet bij bedrijven terecht kunnen. Arbodiensten worden onafhankelijker, door ze onder te brengen in de publieke sfeer.

De tweedeling op de arbeidsmarkt tegengaan

De ‘flexwet’ en de toename van het uitzendwerk hebben een tweedeling op de arbeidsmarkt teweeggebracht, met aan de ene kant mensen met vaste banen en aan de andere kant mensen met kortlopende en tijdelijke contracten. Gaandeweg is ook een groeiende groep van ‘werkende armen’ ontstaan. Nederland telt een kwart miljoen huishoudens waar arbeid de voornaamste bron van inkomsten is, maar niet genoeg oplevert om boven de armoedegrens uit te komen. Mensen die werken, horen fatsoenlijk te worden betaald.

Stabiele arbeidsrelaties scheppen een klimaat van betrokkenheid en zekerheid en maken het voor bedrijven lonend om te investeren in mensen. Hoe minder stabiel de werkkring, hoe geringer de kans op inzet en creativiteit van de kant van de werknemer. De levensloopregeling moet worden verbeterd. Werknemers zouden gebruik moeten kunnen maken van zowel de levensloopregeling als de spaarloonregeling. In een aantal acute situaties hoort het opnemen van zorgverlof niet langer afhankelijk te zijn van de toestemming van de werkgever.

Arbeidsmigratie uit de nieuwe lidstaten van de Europese Unie en daarbuiten moet beter worden geregeld. Werkgevers kunnen geen beroep doen op buitenlandse arbeidskrachten als er geen garanties zijn voor het uitbetalen van gelijk loon voor gelijk werk en voor fatsoenlijke huisvesting van arbeidsmigranten. Inzet van illegale arbeid is schadelijk voor binnen- én buitenlandse arbeidskrachten en moet worden voorkomen.

De inkomens eerlijker verdelen

Ondanks de groei van ons gezamenlijke inkomen is de armoede in Nederland toegenomen – een groeiend aantal mensen wordt zelfs afhankelijk van voedselbanken. Na decennia van toenemende inkomensongelijkheid zijn nu maatregelen nodig om een eerlijkere verdeling van de welvaart mogelijk te maken, zoals verhoging van het minimum(jeugd)loon, invoering van inkomensafhankelijke kinderbijslag en een inkomensafhankelijke ziektekostenpremie, afschaffing van de no-claimregeling in de zorg en aanpassing van de aftrek van de pensioenpremie, zodat de hoogste inkomens niet langer extra worden bevoordeeld ten opzichte van andere burgers.

De AOW hoort weer welvaartsvast te worden – en te blijven. Door de fiscale ouderenkorting te verhogen, gaan ouderen met alleen AOW en een klein aanvullend pensioen er extra op vooruit. De onbillijke eisen voor herkeuring van arbeidsongeschikten worden aangepast en de toegang tot de WIA wordt verbeterd.

Kleine ondernemers meer waarderen

Nederland telt bijna 700.000 – vooral kleine – bedrijven. Het midden- en kleinbedrijf heeft met recht de naam de motor van de economie te zijn en de plek waar de meeste banen worden gemaakt. Kleine ondernemers zijn van grote waarde voor de economie, maar het starten van een onderneming is onnodig moeilijk. Er is veel regelgeving en nauwelijks sociale zekerheid. Ruim 1 op de 7 zelfstandigen leeft onder de armoedegrens. Kleine ondernemers en zelfstandigen krijgen te weinig aandacht van de politiek. Achtereenvolgende regeringen hebben vooral oog gehad voor middelgrote en grote ondernemingen. In de komende kabinetsperiode dient het midden- en kleinbedrijf meer steun te krijgen.

Innovatie stimuleren

Voor een bloeiende economische ontwikkeling is innovatie van groot belang. In die vernieuwing blijft Nederland echter achter. Veel ondernemers lijken bang om nieuwe paden te betreden. Ook grotere bedrijven die er financieel goed voor staan, investeren relatief weinig in onderzoek en ontwikkeling. Om de innovatie structureel te bevorderen moet meer gebeuren dan het instellen van een prestigieus Innovatieplatform. Veel belangrijker is dat we ons realiseren dat kortetermijndenken in het bedrijfsleven versterking en verbetering van de economie in de weg staat. Te veel wordt gekeken naar direct meetbare resultaten en te weinig naar de opbrengsten voor de toekomst. De komende regering dient meer publieke middelen vrij te maken voor onderzoek en ontwikkeling, en ondernemers meer aan te spreken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Bijna 80 procent van onze technologische innovatie komt uit de industrie. Daarom is een innovatieve industriepolitiek onontbeerlijk. De overheid kan innovatieve investeringen in de industrie ondersteunen. De industrie creëert werkgelegenheid over de volle breedte van de arbeidsmarkt. Mensen die werken met hun handen zijn ook in de toekomst hard nodig. Tegelijkertijd blijkt dat bijna de helft van de bedrijven een tekort heeft aan geschoold productiepersoneel. De aansluiting van (V)MBO’ers op het bedrijfsleven moet worden verbeterd, zodat het tekort aan geschoold personeel kan worden aangepakt.

Verantwoord ondernemen bevorderen

Ondernemers hebben een belangrijke stem in de politiek. Dat geeft hen ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Veel ondernemers laten zich te eenzijdig leiden door een streven naar winstmaximalisatie en hebben te weinig oog voor andere functies van het ondernemen, zoals het creëren en het in stand houden van werk. Onder maatschappelijk verantwoord ondernemen valt ook het bieden van stageplaatsen aan leerlingen en studenten, van werkplekken voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten en van banen aan afgestudeerde VMBO’ers en kinderen van migranten. Verantwoord ondernemen betekent bovendien verantwoord investeren van de gemaakte winsten, in scholing van personeel, betere arbeidsomstandigheden en een schoner milieu. Ondernemers die laten zien dat ze werkelijk invulling geven aan die verantwoordelijkheid, moeten kunnen rekenen op meer steun van de overheid. Zij die er met de pet naar gooien, mogen worden aangepakt. Dat geldt ook voor de zogenoemde ‘private equity’-maatschappijen, ofwel ‘strip- en sloopkapitalisten’, die steeds meer Nederlandse bedrijven opkopen met als enige doel om te cashen. Daarbij houden zij geen rekening met bijvoorbeeld de belangen van werknemers en consumenten. De overheid dient die ontwikkeling een halt toe te roepen.

Onze voorstellen:

Iedereen die kan werken, moet de mogelijkheid hebben om te werken. Volledige werkgelegenheid is weer een centrale doelstelling binnen het sociaal-economische beleid.
Meer wordt geïnvesteerd in onderzoek en ontwikkeling en een op innovatie gerichte industriepolitiek. Ook wordt meer geïnvesteerd in de scholing van werknemers.
Bedrijven en instellingen worden aangesproken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid voor het scheppen van werk voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten, afgestudeerde VMBO’ers en kinderen van migranten. Zij maken met scholen afspraken over stageplekken voor leerlingen en studenten.
Maatregelen worden genomen tegen ‘strip- en sloopkapitalisten’, ter bescherming van werknemers en consumenten, zoals fiscale ontmoediging, bescherming tegen vijandige overnames, openheid over investeringen en versterking van de positie van werknemers in de Raden van Commissarissen, die voor 50 procent worden gekozen door de ondernemingsraad.
Leeftijdsselectie bij (bij-)banen wordt door de arbeidsinspectie actief opgespoord en bestraft.
Ook bij een tijdelijk arbeidscontract krijgt de werknemer de mogelijkheid om zichzelf te scholen.
Uitzendkrachten hebben recht op dezelfde beloning als vergelijkbare vaste medewerkers die hetzelfde werk doen. Dit geldt niet alleen voor de salarisschalen, maar ook voor inkomsten die voortvloeien uit de CAO, zoals winstdeling en een dertiende maand.
Commerciële reïntegratiebedrijven worden opgeheven. Arbeidsbemiddeling vindt voortaan plaats via de gemeenten.
Gemeenten krijgen de mogelijkheid om leerwerkbedrijven op te richten, waar mensen die (nog) geen werk kunnen vinden scholing en praktijkervaring worden geboden tegen een eerlijk loon.
In het onderwijs, de zorg en het toezicht worden 25.000 nieuwe banen geschapen. Gesubsidieerde banen worden gehandhaafd en omgezet in reguliere banen.
Bij sociale werkplaatsen worden de arbeidsomstandigheden en de veiligheid verbeterd. Meer werk wordt gemaakt van de individuele begeleiding van deze werknemers. De doelstelling van de sociale werkvoorziening blijft het bieden van zinvolle arbeid aan mensen die door hun beperkingen niet of niet zonder extra begeleiding voor reguliere banen in aanmerking komen.
De arbeidsmigratie wordt beter gereguleerd. Voorkomen wordt dat CAO’s worden ontdoken, lonen en arbeidsvoorwaarden verslechteren en buitenlandse arbeiders worden misbruikt. Garanties worden geboden voor gelijk loon voor gelijk werk en fatsoenlijke huisvesting. Uitzendbureaus moeten een vergunning hebben.
Exorbitante topinkomens en de groeiende tweedeling in inkomens worden aangepakt door alle werknemers onder de bedrijfs-CAO’s te brengen, zodat er een koppeling komt tussen de hoogste en laagste inkomens. CAO’s blijven algemeen verbindend.
Het sociaal minimum wordt in 4 jaar met 10 procent verhoogd. De arbeidstijden in diverse CAO’s die werkweken hanteren van 36 en 38 uur, mogen niet worden verhoogd naar 40 uur.
Om vrouwen meer kans te geven aan het arbeidsproces deel te nemen moeten bestaande hindernissen worden weggenomen, onder andere door meer, betere en betaalbare kinderopvang. Gelijke beloning voor gelijk werk moet worden gewaarborgd. Mannen en vrouwen moeten meer mogelijkheden krijgen om zorgtaken en arbeid te combineren.
De ontslagbescherming voor werknemers blijft intact. De sollicitatieplicht wordt afhankelijk van de individuele omstandigheden en de perspectieven op werk.
Gemeenten krijgen meer mogelijkheden om armoede te bestrijden, schulden te saneren en te voorkomen dat kinderen opgroeien in armoede. Ook krijgen zij meer mogelijkheden om bijzondere bijstand te geven.
De regels voor reclame voor lenen worden aangescherpt en geldleenreclames op radio en tv verboden.
De kinderbijslag wordt inkomensafhankelijk, waardoor gezinnen op het minimum per jaar 260 euro extra per kind krijgen en gezinnen met hoge inkomens minder of geen kinderbijslag. De kinderbijslag wordt extra verhoogd als tegemoetkoming in de kosten van opvoeding en kinderopvang.
Door invoering van een werkbonus voorkomen we inkomensachteruitgang voor mensen die vanuit een uitkering gaan werken.
De pensioengerechtigde leeftijd blijft 65 jaar en vervroegd uittreden blijft mogelijk. Voor zware beroepen (te bepalen in overleg tussen werknemers en werkgevers) komt er een recht op pensioen na 40 jaar werken. Mensen die na hun 65ste doorwerken krijgen dezelfde rechten en plichten als andere werknemers.
Besturen van pensioenfondsen bestaan voortaan voor 1/3 uit werknemers, voor 1/3 uit werkgevers en voor 1/3 uit vertegenwoordigers van gepensioneerden.
De AOW wordt welvaartsvast. Door de fiscale ouderenkorting te verhogen gaan ouderen met alleen AOW of met AOW en een klein aanvullend pensioen er extra op vooruit.
Kinderopvang dient betaalbaar te zijn en van goede kwaliteit. De inkomensafhankelijke bijdrage wordt gehalveerd. Kwaliteitseisen voor kinderopvang worden wettelijk vastgelegd. Ook voor kinderen met een specifieke sociale of medische indicatie moet goede opvang worden gegarandeerd.
We willen een wettelijk recht op betaald ouderschapsverlof (70 procent van het minimumloon) van 6 maanden en meer mogelijkheden voor zorgverlof.
De toegang tot de levensloopregeling wordt verbeterd. Werknemers kunnen gebruik maken van zowel de levensloopregeling als de spaarloonregeling. Voor het opnemen van zorgverlof is in acute situaties geen toestemming van de werkgever nodig.
Het vaststellen van het recht op een uitkering kan eenvoudiger en sneller, met een goede controle of iemand de uitkering krijgt waarop hij of zij recht heeft.
De onbillijke keuringseisen waarmee WAO’ers de afgelopen jaren zijn herbeoordeeld, worden afgeschaft. Mensen die al herbeoordeeld zijn krijgen de mogelijkheid om een nieuwe beoordeling aan te vragen, tegen billijke keuringseisen, in plaats van de huidige te strenge en onrechtvaardige eisen.
De WAO-uitkering voor volledig arbeidsongeschikten wordt, net als voor volledig arbeidsongeschikten in de WIA, verhoogd van 70 procent naar 75 procent.
Werkomstandigheden worden aangepast aan de mensen en niet andersom. Duidelijke en heldere regels worden opgesteld voor gezonde en veilige arbeidsomstandigheden. De Arbeidsinspectie wordt versterkt en treedt ook op bij leeftijdsdiscriminatie.
Arbodiensten worden onafhankelijker door ze onder te brengen in de publieke sfeer. Bescherming van de gezondheid van werknemers is hun hoofdtaak.
Werkgevers, vooral grotere, moeten meer mensen met een handicap of gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid in dienst nemen. Ook moeten zij meer verantwoordelijkheid nemen voor het organiseren van stageplekken.
Kleine en startende ondernemers krijgen meer ondersteuning. De kleinschaligheidsaftrek voor zelfstandigen in de eerste 2 schijven wordt met 50 procent verhoogd. De kleinschaligheidsaftrek voor starters (vennootschappen en zelfstandigen) wordt verdubbeld. Het doorbetalen van ziek personeel door kleine ondernemers met minder dan 20 werknemers wordt na 1 jaar collectief gefinancierd.
Startende ondernemers krijgen een aanmoedigingssubsidie bij het halen van diploma’s en certificaten voor vakgerichte en ondernemersvaardigheden.
De gemeentelijke belastingen voor ondernemers worden gebundeld in één aanslag. De afdracht van loonbelasting en sociale premies wordt eenvoudiger.
Kleine ondernemers wordt een standaardpakketpolis aangeboden tegen arbeidsongeschiktheid, met een ruime dekking en een acceptatieplicht.
De toegang tot tijdelijke bijstand voor kleine ondernemers wordt vereenvoudigd, door bij de vaststelling van het vermogen de waarde van onroerende goederen niet mee te nemen.
Maatschappelijk ondernemen moet minder vrijblijvend worden. De richtlijnen die de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) heeft opgesteld voor multinationale ondernemingen, krijgen een meer verplichtend karakter.